အပိုင္း-တစ္။
မႏၲေလး အထင္ကရ မဂၢဇင္းတြင္ ၂၀၁၀ ေအာက္တိုဘာ လမွ စ၍ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္၏ ၀တၳဳတို/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္းအစ သေဘာ တရားကို ဖတ္ရသျဖင့္ ပညာလည္း ရေသာေၾကာင့္ ၀မ္းေျမာက္ရ၊ ေက်းဇူး တင္ရျပန္ပါသည္။
ဤသို႔ေသာ အေၾကာင္းရပ္မ်ဳိး ဆိုသည္မွာကလည္း ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ ကဲ့သို႔ေသာ ပုဂၢိဳလ္မ်ဳိးက ေရးပါမွပဲ ဟုဆိုရ ပါလိမ့္ဦးမည္။ ျမန္မာႏိုင္ငံ၏ ပို႔(စ)ေမာ္ဒန္ အေရးအသား မ်ားႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ တပည့္ တပန္းမ်ားက ေရးႏုိင္ခြင့္ ရွိသည္ဟု သတ္မွတ္ ခံထားရသည့္ ပုဂၢိဳလ္ျဖစ္၍ ဤသို႔ေသာ အေၾကာင္းမ်ဳိးကို ေရးခြင့္ရွိသူ ျဖစ္သည္ဟု ျမင္ရပါမည္။
ဤေဆြးေႏြးခ်က္ကို ေရးလိုက္ရသည္မွာ ဆက္လက္ ေဆြးေႏြးစရာ ကေလးမ်ား ရွိေနသည္ဟု ကၽြန္ေတာ္ ထင္မိသည္ သာမက ျမင္လည္း ျမင္ေနမိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ေခါင္းစဥ္ကပင္လွ်င္ နားလည္ပံု လြဲႏိုင္ေသာ အေနအထားမ်ဳိး ျဖစ္ေနသည္။ ၀တၳဳတိုႏွင့္သာ ပတ္သက္၍ သို႔မဟုတ္ တိုက္႐ိုက္ သက္ဆိုင္မႈ ရွိေန၍ဟု တကယ္တမ္း ျပဆိုရန္ ခိုင္ခိုင္မာမာ မရွိ ခဲ့ေသာ အျမင္တစ္ရပ္ကို မိမိဆႏၵ တစ္ခုတည္းျဖင့္ လိုသလို အနက္ယူကာ အေကာက္ယူ အလြဲလြဲျဖင့္ တင္ျပ ထားပံုမ်ဳိး ျဖစ္ေနသည္။
ဤသို႔ ဆိုရသည္မွာ အေၾကာင္းရွိပါသည္။ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က ဗေလာန္ေရွာ Maurice Blanchot ကို အားကိုးျပဳကာ တင္ျပခဲ့သည္ မွန္ေသာ္လည္း ဗေလာန္ေရွာ ေဖာ္ထုတ္ တင္ျပခဲ့သည္ႏွင့္ သူ၏ တင္ျပခ်က္တုိ႔မွာ အနက္တစ္မ်ဳိးတည္း မေဆာင္။ ဆိုခဲ့ၿပီးသည့္ အတိုင္း လိုသလို ရယူ ထားေသာ အနက္မ်ားသာ ျဖစ္သည္ဟု ျမင္သည္။
ထုိ႔ျပင္ ေရးသား ေဖာ္ထုတ္မႈ အပိုင္းတြင္ သေကၤတကို အေရးအသား စကားတစ္ရပ္ အျဖစ္ အသံုး နည္းလွေသာ ဘာသာ စကားကို သေကၤတမ်ားျဖင့္ တည္ေဆာက္သည့္ အေရးဘာသာ စကားႏွင့္ ေရာေထြးကာ နားလည္ လက္ခံထားပံုကို ေတြ႔ရျပန္သည္။
ဆိုလိုသည္မွာ ျမန္မာ ဘာသာစာ အေရးအသားတြင္ ပုဒ္ထီး၊ ပုဒ္မက လြဲ၍ ျပဆိုစရာ သေကၤတ ႀကီးႀကီးမားမား မရွိျခင္း ျဖစ္သည္။ ဗေလာန္ေရွာ တင္ျပခဲ့သည္မ်ားကို ေနာက္ပိုင္းတြင္ အထိုက္အေလ်ာက္ ရွင္းျပပါမည္။ ေရွးဦးစြာ ကၽြန္ေတာ္ နားမလည္ႏုိင္သည္တို႔ကို တင္ျပပါရေစ။
တင္ကူး ေျပာစရာကေလး တစ္ခုကားရွိ၏။ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္၏ အေရးအသားထဲ၌ “၀မ္းစာအခံ ရွိၿပီးသား ပုဂၢိဳလ္မ်ား အလြယ္တကူ ပြားမ်ား ႏိုင္ပါလိမ့္မယ္”ဟု ဆုိထားေလရာ ထုိစာရင္းထဲတြင္ျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္ မပါႏုိင္ေလာက္ေသး။ ကၽြန္ေတာ္သည္ အခ်ိန္ရ၍ စာေရးႏုိင္သည့္ အခါ တစ္ပုဒ္စ၊ ႏွစ္ပုဒ္စ စာေရး ႏုိင္ေသာသူမွ်သာ ျဖစ္၍ ဆရာေဇာ္ဂ်ီ၏ မ်ဳိးတူစု ခြဲပံု အရေသာ္ “ေျပာက္က်ား စာေရးဆရာ” မွ်သာျဖစ္ ပါေသးသည္။ “ငါ စာေရးဆရာ” ဟု ရင္ဘတ္ေကာ့၊ လက္မ ေထာင္ျပ ႏိုင္ေလာက္ေသာ အေျခအေန မရွိေသးပါ။ ၀မ္းစာလည္း ရွာဆဲသာ ျဖစ္ရာ “ေနာက္နားက ေပါက္ျပားကိုင္ တိုင္ထူဖို႔ က်င္းတူး” ေနရေသာ အဆင့္သာ ရွိပါေသးသည္။
သုိ႔ျဖစ္ရကား ယခု ကၽြန္ေတာ္၏ ေရးသားခ်က္ကို “ဤအေၾကာင္းအရာမ်ားတြင္ စိတ္၀င္စားေသာ လမ္းေပၚက လူတစ္ေယာက္၏ ေဆြးေႏြးခ်က္၊ အျမင္၊ တင္ျပခ်က္” အျဖစ္သာ သေဘာထားၿပီး ဖတ္႐ႈၾကေစခ်င္ပါသည္။ အကယ္၍ ဤအေၾကာင္းအရာတို႔ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ပါ၀င္ ေဆြးေႏြးၾကေသာ္ ဆက္လက္ ေဆြးေႏြးၾကသည့္အခါ “အင္းလ်ားလမ္းက ကၽြန္ေတာ့္ အန္တီႀကီး ေျပာလို႔” ဆိုေသာ အေထာက္အထားမ်ဳိးျဖင့္ ဆိုကာ ၀င္ “မၿဖီး” ၾကေစခ်င္ပါ။ ေမာင္မစၥက အေတြးမ်ဳိးျဖင့္ ေ၀ဖန္ေရး မလုပ္ၾကေစခ်င္ပါ။
(တျခားလူေတြ အေနျဖင့္ ရွင္းေကာင္းရွင္းမည္။ နားလည္ေကာင္း နားလည္မည္။) ကၽြန္ေတာ့္ အေနျဖင့္ ပထမဦးဆံုး နားမလည္ႏိုင္ေသာ အခ်က္မွာ ေခါင္းစဥ္ျဖစ္သည္။
“၀တၳဳတို” ႏွင့္ “အစိတ္အပိုင္း” ကို တစ္သားတည္း၊ တစ္မ်ဳိးတည္း သေဘာထား ေစခ်င္သည္ေလာ။ သို႔မဟုတ္ “၀တၳဳတို” ႏွင့္ “အစိတ္အပိုင္း” တုိ႔ ႏွစ္ခုစလံုးကို မ်ဳိးတူစု တစ္ခုတည္း ေအာက္တြင္ ထားကာ ခြဲျခား လက္ခံ၍ ေဆြးေႏြး ထားသည္လား ဆိုသည္မွာ မရွင္းလွ။ ဤသို႔ ဆိုရသည့္ အေၾကာင္းမွာ “၀တၳဳတို/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္းအစ သေဘာတရား ၂” တြင္ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္၏ ပင္ကိုေရး ၀တၳဳတို ႏွစ္ပုဒ္ကို ၫႊန္းထားေၾကာင္း ေတြ႔ရသျဖင့္ ျဖစ္၏။
သို႔ျဖစ္ေလရာ အပိုင္း ၁ တြင္ ၫႊန္းခဲ့ေသာ အဆိုမ်ားကို အေထာက္အထား အျဖစ္ “ျပ”ရန္ ၀တၳဳတို ႏွစ္ပုဒ္ကို ေဖာ္ျပထားသည့္ သေဘာဟု ျမင္မိသည္။ ဤတြင္ ေပၚလာခဲ့ေသာ ျပႆနာ တစ္ခုမွာ ဤသို႔ေသာ “ပံုစံ”ျဖင့္ ၀တၳဳတို ေရးျခင္း (ဖန္တီး တည္ေဆာက္ျပျခင္း) သည္ပင္ “အစိတ္အပုိင္း” သို႔မဟုတ္ “ေရွ႕ကအပိုင္း ၁ တြင္ အဆုိ ျပဳခဲ့တာ မ်ားသည္ (ဆိုလုိသည္မွာ “အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္းအစ...” ဆိုသည္ မွန္သမွ်သည္) ဇာတ္လမ္းမဲ့ ၀တၳဳတို ျဖစ္ျခင္းဟု ေနာက္ထပ္ အဆိုတစ္ခု ထပ္ျပဳ လိုက္ျခင္းေလာ။
အပိုင္း ၂ တြင္ ျပဳထားသည့္ အဆို တစ္ခုမွာ-
“Plotless Fiction ဟာ Fragment အေရးအသား ျဖစ္ပါတယ္” (မႏၲေလး အထင္ကရ။ အတြဲ ၃၊ အမွတ္ ၂။ စာ၊ ၁၈၃။
ေရွ႕တြင္ေသာ္ မႏၲေလး အထင္ကရ ကို “မ-အ” ဟုသာ ၫႊန္းမည္။) ဟူ၍ ျဖစ္ေနေလရာ Fragment ဟု ဆိုသည္ မွန္သမွ်မွာ Plotless Fiction ျဖစ္သည္ဟု ဆိုထားျခင္းေလာဟု ဆက္လက္ ေဆြးေႏြးစရာ၊ ေတြးၾကည့္စရာ ျဖစ္ေနျပန္သည္။ ဤတြင္ ကၽြန္ေတာ့္အျမင္ ဆိုရလွ်င္ Fragment ဆိုသည့္ စာလံုးကို က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ လက္ခံရန္ လိုလိမ့္မည္ဟု ဆိုခ်င္သည္။ Fragment ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ စာေပ အေရးအသား ဆိုင္ရာအျမင္၊ အယူအဆ၊ ေလ့လာခ်က္ မ်ားမွာ အေနာက္ႏိုင္ငံ (အဂၤလိပ္ဘာသာ စကားႏွင့္စာ၊ ဥေရာပ ဘာသာ စကားႏွင့္ စာ) တို႔တြင္ အေျခခံ ေပၚေပါက္ လာခဲ့သည္ ျဖစ္ရာ သူတုိ႔၏ ဆိုလိုရင္းမွ ကင္းပကာ ငါ့စကား ႏြားရေျပာ၍ ျဖစ္ႏိုင္မည္ မထင္။ ထင္တုိင္းၾကဲလို႔ကျဖင့္ ပဒိုင္းသီးထဲ ပညာရွိ သြားျဖစ္တယ္ဟု ဆိုေလ့ ရွိသလိုမ်ဳိးသာ ျဖစ္ေပမည္။
စင္စစ္ သူတုိ႔ ဆိုလုိေသာ Fragment မွာ ၀တၳဳတို ျဖစ္ျခင္း၊ ၀တၳဳရွည္ ျဖစ္ျခင္း၊ ဇာတ္လမ္းမဲ့ျခင္း၊ ဇာတ္လမ္းရွိျခင္း... စသည့္ အမ်ဳိးအစား သတ္မွတ္ရန္(အျခားတစ္နည္း မ်ဳိးတူ စုျပဳတာ) စံမ်ား မဟုတ္ဟု ကၽြန္ေတာ္ နားလည္ပါသည္။
၀တၳဳတိုမွသာ Fragment ပဲဟု ဆိုေလေသာ္ ျမစ္ေရ အတိမ္အနက္ကုိ ေရအက် ေခ်ာင္းစပ္မွာ ရပ္ကာ တုတ္စိုက္ တိုင္းၾကည့္ပံုမ်ဳိးထက္ ပိုမည္မထင္။ ထုိ႔ျပင္ Plotless ဟုဆိုေသာ စာလံုး/စကားလံုးႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေသာင္မတိုက္၊ ကမ္းမဆိုက္ ျဖစ္ေနျပန္သည္ ဟု ကၽြန္ေတာ္ ျမင္မိသည္။
အေၾကာင္းမွာ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က “ဇာတ္လမ္းမဲ့ ၀တၳဳတို” Plotless Fiction ဟု ဆိုထားသျဖင့္ ျဖစ္သည္။ ကၽြန္ေတာ့္အျမင္ အရေသာ္ Plot ကို ဇာတ္လမ္းဟု ယတိျပတ္ မဆိုႏိုင္။ စာအေရး အသားတြင္ အေျခ ခံ၍ေသာ္ Plot သည္ ဇာတ္လမ္းကို တည္ေဆာက္ ထားေသာ ပံုစံ၊ ျဖစ္စဥ္ အေျခခံပံုစံ၊ အစီအမံ၊ စီစဥ္ ထားပံုတို႔ကို ဆိုလိုသည္။
(အဂၤလိပ္ ဘာသာ စကား၏ ေဘာင္အတြင္းမွာ အျခား အသံုးအႏႈန္းမ်ားႏွင့္လည္း ယွဥ္၍ ၾကည့္ေစခ်င္သည္။ ဥပမာ Plotless Coup အစီအစဥ္ မရွိေသာ အာဏာသိမ္းမႈ။ Plotless dance အစီအစဥ္ မရွိေသာ အက။ ကာလႏွင့္ အာကာသ (အခ်ိန္ႏွင့္ ေနရာ) ကိုတည္ကာ ဆက္စပ္ ေျပာင္းလဲမႈတြင္ အေျခခံကာ ျပဆိုျခင္းမ်ား ျဖစ္သည္။ သေဘာမွာ ၀တၳဳ တစ္ပုဒ္ကို ဖန္တီး တည္ေဆာက္ရာတြင္ ဘာျဖစ္ခဲ့သလဲ၊ ဘာျဖစ္ ေနသလဲ၊ ဘာျဖစ္ လာဦးမွာလဲ၊ ဘာေၾကာင့္လဲ ဟူေသာ ေမးခြန္းမ်ားကို ေျဖဆို ျပထားျခင္း သေဘာသာ ျဖစ္သည္။ ေဖာ့(စ)တာ E.M.Forster ေပးဖူးေသာ ဥပမာကို လက္ဆင့္ ကမ္းပါရေစ။
သူ၏ Aspects of the Novel ၁၉၂၇ တြင္...
၀တၳဳတစ္ပုဒ္ ဆိုတာဟာ အခ်ိန္ကာလရဲ႕ ေရြ႕ေလ်ာ ေျပာင္းလဲပံုမွာ တည္ၿပီး ျဖစ္ပ်က္ခဲ့တာေတြကို သီကံုး ေရးသား ထားတာပဲလို႔ ဆိုခဲ့ၾကတယ္။ ဇာတ္ေၾကာင္း၊ ဇာတ္ကြက္ (ဤတြင္ Plot ကိုဆုိလိုသည္) ဆိုတာက ျဖစ္ပ်က္ခဲ့တာေတြရဲ႕ အေၾကာင္းရင္းနဲ႔ အက်ဳိးဆက္ေတြကို အေလးေပးၿပီး သီကံုး ေရးသား ထားတာပဲ။
“ဘုရင္ႀကီးေသၿပီး မိဖုရားႀကီးလည္း ေသတယ္” ဆိုတာက ဇာတ္လမ္း။ ဒီေနရာမွာ အခ်ိန္ကာလရဲ႕ ေရြ႕ေလ်ာမႈကို ထိန္းထားတယ္(ကန္႔သတ္ထားတယ္)။ အေၾကာင္းရင္းနဲ႔ အက်ဳိးဆက္ေတြ မပါေသးဘူး။ “မိဖုရားႀကီး ေသတာနဲ႔ ပတ္သက္လို႔ ဘယ္သူမွ မသိၾက ေပ”တဲ့။ ေနာက္ဆံုးေတာ့ ဘုရင္ႀကီး ေသသြားလို႔ ရင္ကြဲနာ က်ေသတယ္ ဆိုတာကို သိၾကရတယ္။
ဒါက ဇာတ္ေၾကာင္း ဇာတ္ကြက္(Plot)။ စိတ္၀င္စားဖို႔ ေကာင္းတဲ့ ဇာတ္ေၾကာင္း။ ဇာတ္ကို ဆက္ၿပီး အရွိန္အဟုန္ ေကာင္းေကာင္းနဲ႔ ေဖာ္ထုတ္ႏိုင္မယ့္ ပံုစံ။ အခ်ိန္ကာလရဲ႕ ေရြ႕ေလ်ာ ေျပာင္းလဲမႈကို ထည့္မစဥ္းစားေတာ့ဘူး။ မူရင္း ဇာတ္လမ္းကေန နယ္ကုန္ ဆန္႔ႏိုင္သမွ် ဆန္႔ထုတ္လုိက္တယ္။
ေဖာ့(စ)တာ၏ အနက္ဖြင့္ဆိုမႈကို ယတိျပတ္ လက္ခံရမည္ဟု မဆိုလုိ။ ေခတ္သစ္ ကာလတြင္ Plot ႏွင့္ စပ္လ်ဥ္း၍ အျမင္ အမ်ဳိးမ်ဳိး ရွိခဲ့ပါသည္။ ၄င္းတို႔အနက္မွာ စိတ္၀င္စားဖြယ္ ေကာင္းေသာ အယူအဆ တစ္ရပ္မွာ ပံုစံတြင္ အဓိကထား ႐ုပ္ရွင္ပညာရွင္(ဤတြင္ Russian Formalist ကို ဆိုလိုသည္) တို႔၏ အျမင္ကို အက်ဥ္းမွ် ေလ့လာ ၾကည့္ေစခ်င္သည္။
၄င္းတို႔ အဖို႔ “ဇာတ္လမ္းသည္ အေၾကာင္းအရာတို႔ကို ၄င္းတို႔၏ လိုအပ္ေသာ အစီအစဥ္မ်ား(ဆိုလုိသည္မွာ အခ်ိန္ကာလ၊ အျဖစ္ အပ်က္၏ ေရွ႕ေနာက္ အေနအထား...စသည္မ်ား) အတိုင္း အျပည့္အစံု ေဖာ္ထုတ္ ေရးသားထားျခင္းမ်ား ျဖစ္ၿပီး ဇာတ္လမ္း၊ ဇာတ္ကြက္(Plot) မွာ သီးျခား အေၾကာင္းအရာတို႔ကို (ျပန္လည္) ေနရာခ် ျပထားျခင္း သေဘာျဖစ္သည္” ဟုဆိုခဲ့သည္။
ဤအခ်က္မ်ားကို တင္ျပရသည္မွာ Plotlessဟူေသာ အဂၤလိပ္ဘာသာ စကား အေျခခံ အသံုးအႏႈန္းသည္ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ တင္ျပထားခဲ့ေသာ “ဇာတ္လမ္းမဲ့ Plotless” (တစ္နည္း ဇာတ္လမ္းမဲ့ = Plotless) အျမင္ႏွင့္ တိုက္႐ိုက္ျဖစ္ေစ၊ သြယ္၀ုိက္ျဖစ္ေစ ဆီေလ်ာ္ အပ္စပ္မႈ မရွိေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ အကယ္၍ ဆက္စပ္ ေလ့လာ ၾကည့္လုိၾကေသာ္ နစ္ကလပ္(စ) ေဘကာ Nicholas Baker အမည္ရွိ စာေရးဆရာ၏ လံုးခ်င္း ၀တၳဳ အေရးအသားမ်ားကို ရွာေဖြဖတ္႐ႈ ၾကည့္ၾကေစခ်င္သည္။ ထုိအေရးအသားမ်ားမွာ မ်က္ေမွာက္ေခတ္ ကာလ၏ ဇာတ္ေၾကာင္း၊ ဇာတ္ကြက္၊ အစီအစဥ္ မဲ့ေသာ ၀တၳဳ အေရးအသား မ်ားဟု စာဖတ္သူႏွင့္ ပညာရွင္မ်ားက လက္ခံ ထားရေသာ အေရးအသားမ်ဳိး ျဖစ္၏။
အလားတူပင္ေရမြန္ကာဗာ Raymond Carver ၏ ၀တၳဳတိုမ်ားကို ဖတ္ၾကည့္ ေစခ်င္ပါေသးသည္။ ဇာတ္လမ္း၏ ရွိေနျခင္းေတြ ေတြ႔ေန ရပါေသာ္လည္း ဇာတ္ကြက္၊ အစီအစဥ္မ်ား ေပ်ာက္ဆံုးေနေၾကာင္း ေတြ႔ၾကရပါလိမ့္မည္။ အစီအစဥ္ အဆက္အစပ္ မရွိေသာ စာေၾကာင္းမ်ား၊ အနက္ အဓိပၸာယ္ ေဖာင္းပြေနေသာ စာေၾကာင္းမ်ား စသည္တို႔အားျဖင့္ ၀တၳဳတို သို႔မဟုတ္ ၀တၳဳတိုဟု ထင္ရေသာ အေရးအသားမ်ဳိးကို တည္ေဆာက္ ႏိုင္ပါသည္။
သို႔ရာတြင္ “ဇာတ္လမ္းမဲ့” ျဖစ္ခ်င္မွ ျဖစ္ေပမည္။ “ဇာတ္လမ္းမဲ့” ဟု ေခၚလိုေသာ္ ေခၚႏိုင္ေပမည္။ စင္စစ္ တကယ္တမ္း “မဲ့” ေနသည္မွာ(အျခားတစ္နည္း ေပ်ာက္ဆံုး ေနသည္မွာ) ဇာတ္ေၾကာင္း၊ ဇာတ္ကြက္၊ အစီအစဥ္သာ ျဖစ္ေပမည္။ အစဥ္အလာ အရ လက္ခံနားလည္ခဲ့ရေသာ “ဇာတ္လမ္း” မွာ Story ကို ဆိုလိုသည္ဟု ကၽြန္ေတာ္ ျမင္မိသည္။ အကယ္၍ Plot ကို ျမန္မာတို႔၏ ဘာသာစကား ေဘာင္ထဲတြင္ “ဇာတ္လမ္း” ဟု လက္ခံ ထားေလေသာ္ Plot = Story သေဘာ သက္ေရာက္ သြားေပမည္။ ထုိသို႔ မျဖစ္ႏိုင္ဟု ကၽြန္ေတာ္ ထင္သည္။
ဤသည္တို႔မွာ “၀တၳဳတို/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္းအစ သေဘာတရား”၏ အစဦး အပိုင္းတြင္ ၪဏ္မမီသျဖင့္ ကၽြန္ေတာ္ နားမလည္ႏုိင္ေသာ အခ်က္အခ်ဳ႕ိ ျဖစ္သည္။ အျခား တစ္ခ်က္ကို ေဖာ္ျပပါရေစ။ ၀တၳဳတို/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပုိင္းအစ သေဘာတရား-အပိုင္း ၁ (မ-အ၊ ၃၊ ၁။ စာ၊ ၁၅၁။) ၏ အစဦးဆံုး၌ ေရးသား ေဖာ္ျပထားေသာ စာေရးဆရာ ေဒၚနလ္ဘာသဲလ္(မ) Donald Barthelme ၏ စာေၾကာင္း ကိစၥ။ ၄င္းစာေၾကာင္း၏ ေအာက္တြင္ ဤသို႔ ေရးသား ထားျပန္သည္။
“ဒီစာသားကို သတိျပဳမိတာ ၾကာၿပီ။ စိတ္အထင္ MeHale ရဲ႕ စာအုပ္ထဲက ျဖစ္လိမ့္မယ္ ထင္တယ္”
(McHale ဆိုသည္မွာ Brain McHale ကို ဆိုလုိပံုရ သည္။) သို႔ရာတြင္ ေနာက္တစ္မ်က္ႏွာ(ယင္း။၁၅၂။) တြင္ေသာ္- “အထက္ေဖာ္ျပပါ ဘာသဲမ္ Barthelme ရဲ႕ ၀ါက်ဟာ See the moon ၀တၳဳထဲကျဖစ္တယ္” ဟု ၫႊန္းျပန္သည္။ ဘာကို ဆိုလို၍ ဘာကို ၫႊန္းခ်င္သည္ကို နားမလည္ႏိုင္ပါ။ (ကၽြန္ေတာ့္တြင္ ၀မ္းစာ မျပည့္ေသးေသာေၾကာင့္ ျဖစ္ႏုိင္ပါသည္။) ဘာသဲလ္(မ) ၏ ၀တၳဳမွာ ၁၉၆၈ ခုႏွစ္(၊) ခန္႔ကျဖစ္ၿပီးမက္ေဟး(လ) Brain McHale ၏ Postmodernist Fiction စာအုပ္မွာ ၁၉၈၇ မွ ပထမဦးဆံုး အႀကိမ္ ပံုႏွိပ္သည္။ ထုိစာအုပ္ႏွစ္အုပ္ အနက္ တစ္အုပ္အုပ္ကို တကယ္ပဲ မဖတ္ဘဲလ်က္ ကိုး႐ံု ကိုးျပသည္လား။ အမွတ္ မွားခဲ့သည္လား မသိ။ စင္စစ္ မက္ေဟး(လ)က သူ၏ စာအုပ္တြင္ ဘာသဲလ္(မ) ၏ Fragmentation ႏွင့္ ပတ္သက္၍ေသာ္ အဓိကထား ကိုးကားျပခဲ့သည္မွာ “Snow White” ၀တၳဳျဖစ္သည္။ သို႔ရာ တြင္ မက္ေဟး(လ) ၏ ဦးတည္ခ်က္မွာ အပိုင္းအစမ်ားျဖင့္ တည္ေဆာက္ထားေသာ မဆံုးႏုိင္သည့္ ၀တၳဳတို႔၏ သေဘာကို ရွင္းရန္ ျဖစ္သည္။
သူက Mise-en-abyme ဟု သံုးကာ ရွင္းခဲ့သည္။ Mise-en-abyme မွာ အေၾကာင္းအရာတစ္ခုမွ အျခားတစ္ခုသို႔ ဆင့္ပြား ကူးေျပာင္းၿပီး မဆံုးႏိုင္သည့္ သေဘာ ျဖစ္သည္။ မက္ေဟး(လ)က ထိုအခ်က္မ်ားကို Chinese-Box Worlds ဟူေသာ ေခါင္းစဥ္ေအာက္၌ အေတာ္မ်ားမ်ား ရွင္းျပထားေလရာ ပြားမ်ားလိုသူတို႔ ရွာေဖြ၍ ဖတ္႐ႈ ၾကည့္ၾကေစခ်င္ပါသည္။
ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္၏ “၀တၳဳတို/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္း အစ သေဘာတရား-အပိုင္း ၁” ၏အစ၌ ကိုးထားေသာ ဘာသဲလ္(မ)၏ “လကို ေတြ႕သလား” See the Moon၊ ဆို သည့္ ၀တၳဳတိုမွ စာေၾကာင္းFragment are the only forms I trust မွာ ၀တၳဳထဲတြင္ တစ္ႀကိမ္မွ်မက ေဖာ္ျပ ထားခဲ့ေသာ စာတစ္ေၾကာင္း ျဖစ္သည္။ ဘာသဲလ္(မ)သည္ Fragmentဟူေသာ စာလံုးကို သူ၏ ၀တၳဳ အေရးအသားမ်ားတြင္ သံုးေလ့ ရွိသည္က မွန္၏။
သို႔ရာတြင္ သူသည္ တစ္စံုတစ္ရာကို အဆို ျပဳခဲ့ျခင္း ဟုတ္ပံုမရ။ “လကို ေတြ႕သလား” ဟူေသာ ၀တၳဳထဲက စာေၾကာင္းကို အျခား ပညာရွင္မ်ားကလည္း ၫႊန္းၾကသည္မွာ မွန္၏။ သို႔ရာတြင္ ဘာသဲလ္(မ) ကိုယ္တုိင္ကမည္ သည့္ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ ထိုသို႔ ေရးသားခဲ့ေၾကာင္းကိုလည္း သိၾကရန္ လိုေပဦးမည္။ ၁၉၇၀-၇၁ ကာလအတြင္းက ဘာသဲလ္(မ)ႏွင့္ ကလင္ကိုးဗစ္ Jarome Klinkowitz တုိ႔ ေဆြးေႏြးခဲ့ၾကစဥ္က ဘာသဲလ္(မ) ေျပာခဲ့ေသာ စကားတစ္ခြန္း ရွိပါသည္။ နားလည္ပံု မလြဲၾကေစရန္ မူရင္း အဂၤလိပ္ဘာသာ ျဖင့္သာ ေဖာ္ျပလိုက္ပါရေစ...
Fragments are the only form I trust: ‘ It's a statement by the character about what he is feeling at that particular moment. I hope that whatever I think about esthetics would be a shade more complicated than that. Because that particular line has been richly misunderstood so often ...I have thought of making a public recantation. I can see the story in, say, Women's Wear Daily: WRITER CONFESSES THAT HE NO LONGER
T R U S T S F R A G M E N T S . ..’
(စာလံုးအေစာင္းမွာ ကၽြန္ေတာ္၏ အထူးျပဳထားခ်က္။)
အေသအခ်ာ ဖတ္ၾကည့္ၾကေသာ္ သေဘာ မေပါက္စရာ မရွိဟု ထင္သည္။ ဘာသဲလ္(မ)၏ ဆိုလိုရင္း ဦးတည္ခ်က္ကို သေဘာ ေပါက္ၾကပါလိမ့္မည္။ ဘာသဲလ္(မ) မွာ စာေပ အေရးအသားတြင္ ျဖစ္ေစ၊ သိမႈ အေျခခံ အေတြးအေခၚပိုင္းတြင္ ျဖစ္ေစ အစိတ္အပိုင္း Fragment တို႔၏ အရွင္သခင္ႀကီး တစ္ဦး မဟုတ္ပါ။ စာေရးဆရာ တစ္ဦး ျဖစ္သည္။
သို႔ျဖစ္ရကား ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က မည္သို႔ေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္ျဖင့္ ဘာသဲလ္(မ)၏ စာတစ္ေၾကာင္း ေဖာ္ျပခဲ့ရပါသနည္း။ အပ်င္းေျပ ဖတ္ၾကည့္ ေစခ်င္၍ေလာ။ သို႔မဟုတ္ စာဖတ္သူမ်ားကို ၾကားဖူးနား၀ ရွိေစခ်င္၍ေလာ။ သို႔တည္း မဟုတ္ အျခား ရည္ရြယ္ရင္း အခ်က္ တစ္ခုခုေၾကာင့္ေလာ။ ကၽြန္ေတာ္ ဖတ္ၾကည့္ သေဘာ မေပါက္ေသးပါ။
အျခားတစ္ခ်က္သို႔ ကူးပါရေစ။ ၀တၳဳတို/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္းအစ သေဘာတရား - အပိုင္း ၁ မွာ “Fragment ကို အစိတ္အပိုင္း။ Fragmentary ကို အပိုင္းအစ” ဟု ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က ေ၀ါဟာရကို ဘာသာ ျပန္ျပထားသည္။ သာမန္ ဘာသာ စကား၏ ေဘာင္ထဲတြင္ ေသာ္ Fragment သည္ နာမ္။ Fragmentary သည္ နာမ၀ိေသသန။ ကြာျခားမႈ ရွိသည္ ဆိုရာတြင္ “ဦးဘ” ႏွင့္ သူ၏သား “ေမာင္လွ” ဟူေသာ ကြာျခားပံုမ်ဳိး၊ မတူညီပံုမ်ဳိး မဟုတ္။ ငယ္စဥ္က “ေမာင္ဘ”၊ ယခု “ဦးဘ” ဆိုသည့္ မတူညီပံုမ်ဳိး။ အကယ္၍ ဆႏၵရွိေသာ္၊ Fragment ကိုလည္း အပိုင္းအစဟု ေခၚႏုိင္ေကာင္း ေခၚႏုိင္မည္။
ထုိသို႔ေခၚဆိုေလ ေသာ္ Fragmentary မွာ အပိုင္းအစ ျဖစ္ေနသည့္(တစ္စံုတစ္ရာ) သာျဖစ္သည္။ ဥပမာ အပိုင္းအစ ျဖစ္ေနေသာ သတင္းမ်ား (အျခားတစ္နည္း သတင္း အပိုင္းအစမ်ား)။ အေနာက္တိုင္း အေတြးအေခၚ စနစ္တြင္ အသံုးျပဳေသာ စာလံုး/စကားလံုး အရရွင္းရေသာ္ Fragmenr သည္ Being ျဖစ္ၿပီး Fragmentary သည္ Becoming သာ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုရေပေတာ့မည္။ ကာ(ဖ)ကာ Franz Kafa က သူ၏ မီးထိုးသမား The Stoker ၀တၳဳတိုကို A Fragment ၁၉၁၃ ဟု ေရးသားခဲ့ျခင္းကို လည္းေကာင္း၊ The Hunter Gracchus: Four Fragments ၁၉၁၆-၁၉၁၇ ဟု ေရးသားခဲ့ျခင္းကို လည္းေကာင္းၾကည့္ကာ လြယ္လြယ္ သေဘာ ေပါက္ႏုိင္မည္ ထင္သည္။ သို႔ရာတြင္ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္၏ နားလည္ လက္ခံထားမႈ အတိုင္းအတာအတြင္းမွ အနက္ယူ ေဖာ္ျပထားေသာ ေ၀ါဟာရအတြက္ (ဤတြင္) ေစာဒက မတက္လုိပါ။
“အစိတ္အပိုင္း Fragment တရားကိုယ္သေဘာ” (မ-အ။ ၃၊ ၃။ စာ၊ ၁၅၃။) ႏွင့္ “အပိုင္းအစ Fragmentary တရားကိုယ္သေဘာ” ဟူေသာ အခ်က္ ႏွစ္ခုကိုမူ ကၽြန္ေတာ္ မဖတ္ဖူး၊ မၾကားဖူးသည္သာမက (ယခု ဖတ္ၾကည့္ေသာ္လည္း) နားမလည္ပါ။ နားမလည္ေသာ အပိုင္းကိုမူ ကၽြန္ေတာ္ ည့ံဖ်င္းေသာေၾကာင့္ဟုသာ သေဘာ ထားလုိက္ၾကေစခ်င္ ပါသည္။
နားမလည္ေသာ အေၾကာင္းမ်ားအနက္မွ အခ်ဳိ႕ကိုတင္ျပရေသာ္..
“အစိတ္အပိုင္း စာသား Text တစ္ခုမွာ “ဗဟိုခ်က္ Center” ဆိုတာ ရိွတယ္”
(ဗဟိုခ်က္ ရိွေသာ္ အစိတ္အပိုင္း တစ္ခုဟု ဆိုႏိုင္ပါ သလား။ မည္သည္ သုိ႔မဟုတ္ မည္သုိ႔ေသာ “အစိတ္အပိုင္း” တစ္ခုကို “Text” ဟု ေခၚပါသလဲ။)
“ျမင္သာထင္သာ ရိွခ်င္ရိွမယ္။ ဖံုးကြယ္ထားတာ ျဖစ္ခ်င္ျဖစ္မယ္။ မ်ားေသာအားျဖင့္ ဖံုးကြယ္ ထားတတ္တယ္။ Hidden Center လုိ႔ ေခၚႏိုင္တယ္”
(ဖံုးကြယ္ထား၍ မျမင္သာမထင္သာ ျဖစ္ေနျခင္း၏ “ရိွေနျခင္း” ကုိ မည္သုိ႔ သိႏိုင္မည္နည္း။ မျမင္သာ မထင္သာသည့္ (တစ္စံုတစ္ရာ၏) Hidden Center ဆုိသည္ကို မည္သုိ႔ သိႏိုင္ပါမည္နည္း။)
“Oneness သေဘာတရားနဲ႔ ၾကည့္ရင္..”
(မည္သည္ သုိ႔မဟုတ္ မည္သည္၏ Oneness ျဖင့္ “အစိတ္အပိုင္း”ႏွင့္ “အပုိင္းအစ” တုိ႔ကို ခ်ိန္ထိုးကန္႔သတ္ အဆံုးအျဖတ္ ျပဳႏုိင္ပါသနည္း။Onenessမွာ Oneness ဟု ဆုိ႐ံုျဖင့္ ၿပီးပါသလား။) ေပါင္းစည္း ညီညြတ္မႈ Unity ဆိုတာရိွႏိုင္တယ္ (အစိတ္ အပိုင္းတရားကိုယ္သေဘာ)။ ေပါင္းစည္းညီညြတ္မႈ Unity ကို ျငင္းပယ္တယ္(အပိုင္းအစ တရားကုိယ္သေဘာ)။
(ေပါင္းစည္း ညီညြတ္မႈ Unity ဆုိသည္မွာ ေဇာ္ေဇာ္ ေအာင္ သတ္မွတ္ေခၚဆုိထားေသာ) “အစိတ္အပိုင္း”ႏွင့္ “အပုိင္းအစ” တုိ႔၏ သုိ႔မဟုတ္ အတြင္းမွ (တစ္) ဘာသာ စကား၊ (ႏွစ္) သဒၵါ အေျခခံ တည္ေဆာက္ထားပံု၊ (သံုး) ဘာသာ စကားအရ ေဖာ္ထုတ္ထားေသာ အနက္တုိ႔၏ အၾကားမွ ေပါင္းစည္း ညီညႊတ္မႈ Unity တစ္ခုခုကို ဆိုလိုပါသလား။ သုိ႔မဟုတ္ ဘာသာ စကားအရ တည္ေဆာက္ထားျခင္းႏွင့္ စာလံုး/စကားလံုးတုိ႔၏ ၾကားမွ ေပါင္းစည္း ညီညြတ္မႈ Unity ကုိ ဆုိလုိပါသလား။ ထုိ႔ျပင္ “အစိတ္အပိုင္း”ႏွင့္ “အပုိင္းအစ” တုိ႔မွာ စင္စစ္ တစ္မ်ဳိးတည္းသာ ျဖစ္သည္ဟု ဆိုေသာ ေပါင္း စည္းညီညြတ္မႈ Unity ဆုိသည္မွာ မည္သုိ႔ အေနအထားတြင္ ရိွႏိုင္ပါမည္လဲ။)
(ကြင္းစကြင္းပိတ္ အတြင္းမွ ေမးခြန္းမ်ားမွာ ကၽြန္ေတာ္၏ ေမးခြန္းမ်ား ျဖစ္သည္။)
ထိုအခ်က္မ်ားကုိ ရွင္းလင္း ျပမည္ဆုိေသာ္ ေရွးဦးစြာ ရွင္းလင္းျပရန္ လုိအပ္သည္မွာ Fragment ႏွင့္ Fragmentary ဆုိသည္ကို ျမန္မာ ဘာသာျဖင့္ အလ်င္ ပီျပင္ေအာင္ ရွင္းျပရန္ လုိအပ္ပါလိမ့္မည္။“တရားကိုယ္ သေဘာ” ဟုဆုိကာ မေရမရာ ရွင္း၍ မျဖစ္ႏိုင္ဟု ထင္သည္။ Fragment ႏွင့္ Fragmentary ဆုိသည္မွာ “စာလံုးေလာ၊“စာေၾကာင္းေလာ”၊ “စာေၾကာင္း တည္ေဆာက္ ထားပံုေလာ”။ စာအေရးအသား အရ တည္ေဆာက္ထားေသာ တစ္စံုတစ္ရာေလာ။ ဆုိလိုရင္းမ်ားေလာ။ အေတြးအျမင္ေလာ။ တစ္ခုခု ျဖစ္ေၾကာင္း ရွင္းျပရန္ လိုမည္။ အရပ္စကားျဖင့္ လြယ္လြယ္ဆုိရေသာ္ “ၤFragment ဆိုတာ ဘာလဲ” ကုိ ရွင္းရန္ လုိမည္ထင္သည္။
အပိုင္း-ႏွစ္။
ဤအပိုင္းတြင္မူ ေမာရီဗေလာန္ေရွာ Maurice Blanchot ႏွင့္ ပတ္သက္၍ က်ယ္က်ယ္ျပန္႔ျပန္႔ ေဆြးေႏြးခ်င္သည္။ အေၾကာင္းမွာ “၀တၳဳတုိ/အစိတ္အပိုင္းႏွင့္ အပိုင္းအစ သေဘာ တရား-အပုိင္း(၁)” ၏ ေနာက္ဆံုးတြင္(မ-အ။ ၃၊ ၁။ စာ- ၁၅၃ ၾကည့္ပါ။) ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က မွတ္ခ်က္ ေပးရာတြင္ “အခု တင္ျပခဲ့တဲ့ အစိတ္အပိုင္း/အပိုင္းအစ Fragmenty/Fragmentary သီ၀ရီကုိ ေဖာ္ထုတ္ တင္ျပခဲ့သူက ေမာရီဘလြန္ေရွာ ျဖစ္တယ္”ဟု အခုိင္အမာ ေရးသားခဲ့သည္ကို ေတြ႔ရသည္။
သို႔ရာတြင္ “ဘယ္မွာ” “ဘယ္တံုးက” စသည္ျဖင့္ မပါ။ အေထာက္အထား မေတြ႔ရ။ ကၽြန္ေတာ့္အျမင္ ဆုိရလွ်င္ အေထာက္အထား တစ္ခုခု ျပသင့္သည္ဟု ဆုိရမည္။ ပညာရပ္ တစ္စံုတစ္ရာ အေၾကာင္းကို တင္ျပေလေသာ္၊ သုိ႔မဟုတ္ ပညာရပ္ အေျခခံျဖင့္ အေၾကာင္းအရာ၊ အေၾကာင္းရပ္ တစ္ခုခုကို တင္ျပေလေသာ္ အကိုးအကား အေထာက္အထား လိုအပ္ပါသည္။ အခ်ဳိ႔ အေနအထားမ်ားတြင္ စာအုပ္စာရင္းေလာက္ ျဖင့္ပင္ မလံုေလာက္ေတာ့ပါ။ ႏွစ္ဆယ့္တစ္ ရာစုသည္ ၾကက္တူေရြး စာအံသည္ကဲ့သို႔ ႏႈတ္တုိက္ရြတ္ကာ အသိပညာ တစ္စံုတစ္ရာကို လက္ဆင့္ကမ္းေသာ ကာလတစ္ခု မဟုတ္ေတာ့ပါ။ ပညာရပ္ တစ္စံုတစ္ရာ အေျခခံ၍ တင္ျပျခင္းမွာ ေလကိုဖမ္း၍ ၀ါးတန္းခ်ည္ေသာ အေပါစား ပါးစပ္ ရာဇ၀င္ ဆရာကေလးတုိ႔ လုပ္ရပ္မ်ဳိး မဟုတ္။
ကၽြန္ေတာ့္ အျမင္ အရေသာ္ ဗေလာန္ေရွာက အစိတ္အပိုင္း သီ၀ရီ ဟူ၍ ေရးသားခဲ့ျခင္း မရိွပါ။ ေနာက္ပိုင္း ပညာရွင္မ်ား က ဗေလာန္ေရွာ၏ အေရးအသားမ်ားမွ အေၾကာင္း သင့္ရာကုိ ထုတ္ႏုတ္ တင္ျပရင္း ဤသည္မွာ ဗေလာန္ေရွာ၏ စာေပႏွင့္ စပ္လ်ဥ္းေသာ“ဘာအျမင္” “ညာအျမင္” စသည္ျဖင့္ တင္ျပခဲ့ျခင္းမ်ားသာ ရိွပါသည္။
အထူးသျဖင့္ စာေပ အပါအ၀င္ျဖစ္ေသာ လူမႈေရး သိပၸံ၊ လူမႈ ဆက္ဆံေရး အေျခခံ သိပၸံ ပညာမ်ားကို သိပၸံ႐ိုး႐ိုးမွ သီ၀ရီ ေဖာ္ထုတ္ပံုႏွင့္ တစ္သားတည္း ျမင္၍မရႏိုင္။ ဗေလာန္ေရွာ ေရးသားခဲ့သည္မွာ အမ်ားအျပား ျဖစ္ပါသည္။ ထုိအထဲတြင္ စာေပ၊ ဘာသာစကား၊ အေတြးအေခၚ စသည္တုိ႔ႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ အေရးအသားမ်ားလည္း ပါ၀င္သည္။ ဗေလာန္ေရွာ၏ အေရးအသားတို႔မွာ ခက္ခဲလွသည္ ျဖစ္ရာ (ဆိုလိုသည္မွာ လြယ္လြယ္ကူကူ အနက္ေပါက္ရန္ မလြယ္) ပညာရွင္မ်ား၏ အလုိအရ ဗေလာန္ေရွာ၏ အေရးအသားမ်ားကို ဖတ္႐ႈရာတြင္ တတ္ႏိုင္သမွ် ဖတ္၍ ဆက္စပ္ၾကည့္ရန္ လုိေၾကာင္း သိရပါ သည္။ သူ႔အေရးအသားကို တစ္ေၾကာင္းဖတ္ အကုန္သိ လုပ္ရန္ မျဖစ္ႏိုင္။
သုိ႔ရာတြင္ အခ်က္တစ္ခ်က္ အေနျဖင့္ ေမ့ေလ်ာ့ထားျခင္း မရိွသင့္သည္မွာ သူ၏စာေပ အေရးအသား ဆိုင္ရာ အယူအဆ မ်ားမွာ ျပင္သစ္ဘာသာ စကားတြင္ လံုးလံုး သို႔မဟုတ္ မ်ားစြာ အေျခခံ၍ ေရးသားခဲ့ျခင္း ျဖစ္ေၾကာင္းပင္ ျဖစ္သည္။ အဂၤလိပ္ သာသာ စကား/စာ သို႔ ဘာသာ ျပန္ၾကသည္မွာ ဆယ္စုႏွစ္ ႏွစ္ခုသာသာပင္ ရိွေပဦးမည္။ ဗေလာန္ေရွာ အေနျဖင့္ အစိတ္အပိုင္း သီ၀ရီဟု ကန္႔သတ္ေဖာ္ထုတ္ ေရးသားခဲ့ျခင္း မရိွဟု ဆုိရသည္မွာ သူ၏ အေရးအသား တစ္ခုတြင္အေျခခံ၍ ဆုိရျခင္း ျဖစ္ပါသည္။
ဗေလာန္ေရွာက..
Fragmentary writing is risk, it would seem: risk itself. It is not based on any theory, nor does it introduce a
practice one would define as interruption...
The Writing of the Disaster. စာ-၅၉
သူကိုယ္တုိင္၏ အျမင္ သို႔မဟုတ္ လက္ခံ ထားခဲ့ေသာ အျမင္တစ္ရပ္တြင္ အပိုင္းအစအျဖစ္ ေရးသားထားေသာ အေရး အသားတုိ႔မွာ သီ၀ရီ တစ္စံုတစ္ရာတြင္ အေျခခံကာ ေဖာ္ထုတ္ ၍ ေရးသားရျခင္းမ်ဳိး မဟုတ္ပါ။ သီ၀ရီႏွင့္ ပတ္သက္ေသာ ဗေလာန္ေရွာ လက္ခံထားပံု တစ္ခုကို ထပ္မံညႊန္းခ်င္ပါေသး သည္။ ယင္း စာအုပ္ စာမ်က္ႏွာ ၄၃ တြင္ပင္...
You theoreticians, know that you are mortal, and that theory is death in you. Know this, be acquainted with your companion. Perhaps it is true that 'without theorizing, you would not take one step forward', but this step is one more step toward the abyss of truth.
သုိ႔ျဖစ္ရကား “အစိတ္အပိုင္း/အပိုင္းအစ Fragment/Fragmentary သီ၀ရီကုိ ေဖာ္ထုတ္ တင္ျပခဲ့သူက ေမာရီဘလြန္ ေရွာ” ဟု ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က အခုိင္အမာ ျပဳထားသည္မွာ အျခားေသာ ေမာရီဗေလာန္ေရွာ တစ္ဦးေပေလာ ဟု စဥ္းစားရန္ အေၾကာင္း ရိွေနသည္။“သီ၀ရီကုိ ေဖာ္ထုတ္သူ” ဟု အခုိင္ အမာ ဆုိထားေသာအခ်က္မွာ အလြန္႔အလြန္ သံသယ ရိွစရာ ေကာင္းလွေပသည္။ ထုိ႔ထက္ ပို၍ေသာ္ သီ၀ရီ တစ္စံုတစ္ရာကို အေျချပဳကာ Fragment/Fragmentary အေရးအသားမ်ဳိး ကုိ ေရးျခင္း မဟုတ္ႏိုင္ေၾကာင္းကို ဗေလာန္ေရွာက ဤသို႔ ဆုိခဲ့ျပန္ေသးသည္။
Then to write fragmentarity is simply to welcome one's own disorder, to close up one's own self in a contended isolation and thus to refuse the opening that fragmentary exigency represents; an exigency that does not exclude totality, but gose beyond it.
The Infinite Conversation: စာ၊၃၅၉
အလားတူပင္ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္၏ အေရးအသားမ်ားတြင္ တခုတ္တရ ေဖာ္ျပေလ့ ရိွေသာ “ဗဟိုခ်က္မဲ့” ကိစၥမွာ သံသယ ရိွစရာ ေကာင္းေနျပန္သည္။ “ဗဟိုခ်က္မဲ့” သည့္ကိစၥမွာ စာေပပညာရွင္ အမ်ားစု၏ အျမင္တြင္ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ အေလး ထားသေလာက္ အေလး ထားစရာ မဟုတ္ပါ။ ဗေလာန္ေရွာ က Fragment ႏွင့္ ပတ္သက္၍ ေရးသားခဲ့သည္မွာ မွန္၏။ ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ တင္ျပခဲ့ေသာ“ဗဟိုခ်က္ Center” အေၾကာင္းကို အဓိကထားတင္ျပေသာ “အပိုင္းအစ” (ဤေနရာမွစ၍ Fragment ကို အပိုင္းအစဟုသာ သံုးပါမည္) မ်ဳိး မဟုတ္။ အဓိက ဦးတည္ တင္ျပခဲ့သည္မွာ “စာအုပ္တစ္အုပ္”၏ ဗဟို ခ်က္/ရည္ရြယ္ဦးတည္ကာ ေဖာ္ထုတ္ တင္ျပထားေသာ အေၾကာင္း (သေဘာ)မ်ဳိးသာျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းမွာ စာအုပ္ တစ္အုပ္ႏွင့္ စာတစ္ပုဒ္တုိ႔ အၾကားတြင္ “အတုိင္းအတာ” “အက်ယ္အ၀န္း” “အကန္႔အသတ္” စသည္မ်ားမွာ မတူၾက။
ဗေလာန္ေရွာက..
အစိတ္အပိုင္း တစ္ခု အေနျဖင့္ ျဖစ္ေနေသာ စာတစ္အုပ္တြင္ပင္ ဆြဲေဆာင္ႏုိင္မႈ ရိွေနေသာ အခ်က္တစ္ခု ရိွေနသည္ (ဤတြင္ “အခ်က္တစ္ခု ” ဆုိသည္မွာ “ဗဟိုခ်က္” ဟု ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္က ေရးေလ့ရိွေသာအခ်က္ ျဖစ္သည္။) ထုိအခ်က္မွာ ပံုေသကားက် တည္ေနသည္ မဟုတ္။ စာအုပ္၏ အေလးအေပါ့တြင္ တည္၍ျဖစ္ေစ၊ ဖြဲ႔စပ္ထားပံု အေနအထား ေပၚတြင္ တည္၍ျဖစ္ေစ ေျပာင္းသြားႏိုင္သည္။
သုိ႔ရာတြင္ ပံုေသကားက် ျဖစ္ေနေသာ ထုိအခ်က္သည္ပင္ သူ႔ဘာသာ ေျပာင္းလဲ သြားႏိုင္ေသးသည္။ ရိွရင္းစြဲ အေနအထားမွ ပုိ၍ အခ်က္အခ်ာ က်လာႏိုင္သည္။ ပုိမုိ၍ ဖံုးကြယ္ထားေသာ အေနအထား ေရာက္သြားႏိုင္သည္။ ပိုမို၍ မေသ မခ်ာေသာ အေနအထား ေရာက္သြားႏိုင္သည္။ ပိုမို၍ စီးစီး ပိုးပိုး ျဖစ္လာႏိုင္သည္။ စာအုပ္ကို ေရးသားသူသည္ တပ္မက္မႈ အရင္းခံ၍ ျဖစ္ေစ၊ မသိလုိက္ မသိဘာသာျဖင့္ ျဖစ္ေစ ထုိအခ်က္ကို ေရးသားခဲ့ေလသည္။(Blanchot ၊၁၉၈၂။) Center ဟု အဂၤလိပ္လုိ ေရးသည္ကို “ဗဟိုခ်က္” ဟု ဘာသာျပန္ သံုးစြဲ သည္ကတည္းက နားလည္ပံုမ်ား လြဲႏိုင္သည္။ အေၾကာင္းမွာ စာအုပ္ တစ္အုပ္တြင္ အေရးပါေသာ၊ ပဓာနက်ေသာ၊ ထိမ္ျမႇဳပ္ ထားေသာ၊ ဆုိလုိရင္းကို ရွာမေတြ႔ႏုိင္ေသာ အခ်က္မွားမွာ ပါစျမဲ။ ဆုတ္ျဖဲကားရား ႏုိင္ေသာ အေရးအသားမ်ဳိး၊ ဦးတည္ခ်က္ မရိွဘဲ ေရးသားျခင္းမ်ဳိး၊ ဘာသာစကား အသံုးအႏႈန္းမ်ားကို ကစဥ့္ကလ်ား ဆက္စပ္ ထားျခင္းမ်ဳိး စသည့္ ေရးသားပံုမ်ဳိး ကုိမွ ဗဟိုခ်က္ မဲ့သည္ဟု ဆုိလုိၾကသည္ မဟုတ္ပါ။
အထက္ပါ စာပိုဒ္ကုိ ဖတ္ၾကည့္လွ်င္ ဗေလာန္ေရွာ ဆုိလုိသည့္ သေဘာကို ရိပ္စားမိႏိုင္သည္။ ထုိစာပိုဒ္တြင္ ဗေလာန္ေရွာက စာဖတ္သူကို ေအာ္ဖီရပ္(စ)၏အၾကည့္ Orpheus’s Gaze အရ ၾကည့္ေစခ်င္ သည္။ ေအာ္ဖီရပ္(စ)အၾကည့္မွ ေရွာင္ေစခ်င္သည္။(ေအာ္ဖီ ရပ္(စ)အၾကည့္ကို ေရွ႕တြင္ အက်ဥ္းမွ် တင္ျပပါမည္။) ဖတ္သူက ေရးသူ၏ အဓိကထား ေဖာ္ထုတ္ တင္ျပထားခ်က္ (ေဇာ္ေဇာ္ေအာင္ နားလည္ လြဲထားေသာ “ဗဟိုခ်က္”)ကို ေရႊ႕ေျပာင္း ၾကည့္ႏုိင္သည့္ သေဘာ ရိွသည္။ အေရးအသား အတြင္း၌ ေတြ႔ရွိရေသာ “ရိွေနျခင္းမ်ား”ႏွင့္“ေပ်ာက္ဆံုးေနျခင္း” သည္ ထုိအေရးအသား အတြင္းမွ အဓိက က်မႈ၊ ပဓာန က်မႈမ်ား ျဖစ္သည္။ တစ္နည္းဆိုေသာ္ ေရးသားထားျခင္း အတြင္းမွ အဓိက က်ေနမႈ တစ္စံုတစ္ရာသည္ စာဖတ္သူ၏ ဖတ္႐ႈပံုအတြင္း အေန အထား ေျပာင္းလဲသြားျခင္းျဖင့္ ထုိအဓိက က်ေနမႈမွာ အေန အထား ေျပာင္းသြားတတ္သည့္ သေဘာ ျဖစ္သည္။
ဗေလာန္ေရွာ၏ အေရးအသားမ်ားကို နားလည္ရန္မွာ သူ၏ စာေပ ေရးသားျခင္းအေပၚ လက္ခံ ထားရိွေသာ အျမင္ကို သိရန္ လုိအပ္ပါသည္။ ထုိအျမင္ကို အက်ဥ္းမွ် ရွင္းျပပါရေစ။ ဗေလာန္ေရွာ၏ အေခၚ အရေသာ္ “ေအာ္ဖီရပ္(စ)၏ အၾကည့္” Orpheus’s Gaze ဟု ေခၚရပါမည္။ အရင္းခံ ေက်ာ႐ိုးမွာ ဤသို႔ ျဖစ္သည္။
ေရွးဂရိတုိ႔၏ ဒ႑ာရီ အရေသာ္ ေအာ္ဖီရပ္(စ)နတ္သား (နတ္သားဟူေသာ အသံုးအႏႈန္းမွာ နားလည္လြယ္ရန္ သံုးႏႈန္းလုိက္ေသာ အသံုးအႏႈန္းသာ ျဖစ္ပါသည္) မွာ ေစာင္း (Lyre ကိုဆုိလုိသည္။) တီး၍ သီခ်င္းဆုိေလ့ ရိွေသာ သီခ်င္းသည္ နတ္သား ျဖစ္ပါသည္။ (သူ႔ေခတ္အခါကမူ အႏုပညာသည္ဟု ေခၚရေပမည္။ ဟိႏၵဴ အေတြးအေခၚတြင္ ေတြ႔ရေသာ ပၪၥသိခၤ နတ္သား သေဘာမ်ဳိးဟု ယွဥ္တြဲ ႏႈိင္းယွဥ္ၾကည့္ႏုိင္သည္။) သီဆို တီးမႈတ္ရာတြင္ အလြန္ေျပာင္ေျမာက္သူ ျဖစ္သည္။ သူ၏ ဇနီး သီခ်င္းသည္ နတ္သမီး (ဤတြင္လည္း နားလည္လြယ္ေအာင္ နတ္သမီးဟု သံုးႏႈန္း ထားရေသာ္လည္း ၿပာစ့ကို ဆုိလုိျခင္းျဖစ္သည္) ယူရီဒီစီ ေသဆံုး သြားေသာအခါ လြမ္းဆြတ္ တမ္းတသျဖင့္ ေသဆံုးသူတုိ႔၏ အရပ္သို႔ လိုက္သြားေလသည္။ ေရွးဂရိတုိ႔၏ အယူအဆတြင္ အသက္ရွင္ ေနသူတုိ႔ ေနထုိင္ရာသည္ အထက္ကမာၻ(Upper World ကို ဆုိလုိသည္) ျဖစ္ၿပီး ေသသူတုိ႔ေနထုိင္ရာမွာ ေအာက္ကမာၻ (Under Worldျဖစ္သည္)ျဖစ္သည္။ အထက္ကမာၻသည္ အလင္း၊ ေအာက္ ကမာၻသည္ အေမွာင္ဟု လက္ခံ ထားၾကသည္။
ေအာက္ကမာၻသို႔ ေရာက္ေလေသာ္ ေအာက္ကမာၻကို အုပ္စိုးသူတုိ႔ကို သီဆုိ တီးမႈတ္ကာ ေျဖေဖ်ာ္ၿပီး သူ႔ဇနီးအား အထက္ကမာၻသို႔ ျပန္ခြင့္ျပဳပါရန္ ေတာင္းပန္ေလသည္။ သူ၏ သီဆိုတီးမႈတ္ေျဖေဖ်ာ္မႈေၾကာင့္ သနားစိတ္ ေပၚသြားၾကသျဖင့္ ေအာက္ကမာၻကို အုပ္စိုးေသာ နတ္သမီးႀကီး ပါစီဖုန္းနီးက ေအာ္ဖီရပ္(စ) ၏ ဇနီးအား အထက္ကမာၻသို႔ ျပန္ခြင့္ျပဳမည္။ မင္း ေရွ႕ကသြားႏွင့္။ အလင္းထဲသို႔ မေရာက္မခ်င္း မင္းရဲ႕ ဇနီးကုိ လွည့္မၾကည့္ေလႏွင့္ဟု မွာသည္။ ေအာ္ဖီရပ္(စ)လည္း ကတိျပဳကာ အထက္ ကမာၻဆီသုိ႔ ေရွ႕ဆီမွ ဦးေဆာင္ေလွ်ာက္ လာခဲ့ေလသည္။ အလင္းထဲသို႔ ေရာက္ေလေသာ္ စိတ္ကို မထိန္းႏိုင္ေတာ့ဘဲ ေနာက္ကို လွည့္ၾကည့္လိုက္ေလရာ အလင္းႏွင့္ အေမွာင္စပ္ၾကား အတြင္းမွာပင္ ရိွေနေသးေသာ ယူရီဒီစီမွာ တျဖည္းျဖည္း ေပ်ာက္ကြယ္သြားေတာ့သည္။ ထုိေရွးေဟာင္း ဂရိဒ႑ာရီမွာ ဤေနရာတြင္ မဆံုးေသးပါ။
သို႔ရာတြင္ ဤေနရာတြင္ပင္ရပ္ကာ လုိရင္းသို႔ ျပန္ပါ ရေစ။ ထိုေအာ္ဖီရပ္(စ)၏ အၾကည့္မွာ အေနာက္တုိင္း၌ စာေရး သားျခင္း(အထူးသျဖင့္ ဖန္တီးစာေရးသားျခင္း) ကို ရည္ညႊန္းကာ သံုးႏႈန္းၾကေသာ အသံုးအႏႈန္းတစ္ခုျဖစ္ၿပီး ထုိ ေအာ္ဖီရပ္(စ)၏ အၾကည့္ သေဘာကို ဗေလာန္ေရွာက လက္ခံသည္။ “စာေရးသားျခင္းဟာ ေအာ္ဖီရပ္(စ)ရဲ႕ အၾကည့္နဲ႔ စတာပဲ” (Blanchot ၁၉၈၂) ဟု ဆုိခဲ့သည္။
ဆက္လက္၍ ရွင္းဆိုသည္မွာ-
ဒီအေျခအေနမ်ဳိးအထိ ေရာက္ေအာင္ ဆင္းသက္သြား တယ္ ဆုိကတည္းက ေအာ္ဖီရပ္(စ)မွာ အႏုပညာနဲ႔ ပတ္သက္တဲ့ စြမ္းေဆာင္ႏိုင္မႈက ရိွႏွင့္ၿပီးသား။ ေျပာရမယ္ ဆုိရင္ျဖင့္ အဲဒီ အေနအထား တစ္ခုကို ေရာက္ခဲ့လုိ႔ သာ တစ္ဦးတစ္ေယာက္ အေနနဲ႔ စာေရးတာ။ အဲဒီ အေန အထားကုိ ေရာက္ဖုိ႔ ဆုိတာကလည္း စာေရးသားျခင္း ကသာ လမ္းဖြင့္ေပးႏိုင္တာ။ ဒီေတာ့၊ စာေရးဖုိ႔ ဆိုတာက စာေရးႏွင့္ၿပီး ျဖစ္ေနတာပဲ။ (ယင္း)
ဤတြင္ ဗေလာန္ေရွာက ထပ္မံျဖစ္ေပၚမႈသေဘာကို ဆုိလုိသည္။ စာေရးျခင္းသည္ စာေရးႏွင့္ ၿပီးျဖစ္သည္ ဆိုေသာ အခ်က္ကို သတိထား ၾကည့္ေစခ်င္သည္။ ေအာ္ဖီရပ္(စ)၏ အေနအထားမွာ အလြန္ ခက္ခဲေသာ အေနအထား ျဖစ္သည္။ မည္သုိ႔ေသာ အျပဳအမူကို ျပဳမူသည္ ျဖစ္ေစ ဆိုးက်ဳိး တစ္စံုတစ္ရာမွ မလြတ္ေျမာက္ႏိုင္။ အႏုပညာ သည္တုိ႔သည္ သူတုိ႔၏ အႏုပညာ လက္ရာကို ၾကည့္ခ်င္ၾက သည္ခ်ည္း ျဖစ္၏။ ထုိဆႏၵ တပ္မက္မႈသည္ကပင္လွ်င္ အႏုပညာသည္ တစ္ေယာက္ ျဖစ္လာေစခ်င္သည္သာ ျဖစ္ေတာ့သည္။ အကယ္၍ မၾကည့္ခဲ့ေလေသာ္ အႏုပညာ တစ္ရပ္ ျဖစ္မလာခဲ့။
ဆုိလိုသည္မွာ ယူရီဒီစီကို ၾကည့္ခဲ့ျခင္းတြင္ တျဖည္းျဖည္းခ်င္း ေပ်ာက္ဆံုး သြားခဲ့ရေသာ ယူရီဒီစီမွာ အႏုပညာ ျဖစ္စဥ္၏ သေဘာသာ ျဖစ္ေပေတာ့သည္။ အၾကည့္က တစ္စံုတစ္ရာကို ၿပီးဆံုး ေစခဲ့ေတာ့သည္။ တစ္နည္းဆုိေသာ္ ေသဆံုးျခင္းသို႔ ဦးတည္ သြားခဲ့သည္ကဲ့သို႔ ျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ အရပ္စကား ျဖင့္ လက္ခံ နားလည္ၾကေသာ “ေသဆံုးျခင္း” မ်ဳိးကားမဟုတ္။
ဗေလာန္ေရွာ၏ စကားအားျဖင့္ေသာ္...
သူ(ေအာ္ဖီရပ္စ္)ကသာ ယူရီဒီစီကုိ မၾကည့္ခဲ့ရင္ သူမကို သူ႔နားပိုၿပီး နီးမလာေစႏုိင္။ သူမလည္း မရိွႏိုင္။ ဒါေပမဲ့ အဲဒီလုိ ၾကည့္လုိက္တာကိုက သူကိုယ္တုိင္ပါ ေပ်ာက္ဆံုးခဲ့တယ္။ သူလည္း သူမလုိပဲ ေသခဲ့တာ။ ေသတယ္ ဆုိေပမယ့္ လူေတြ(အရပ္ထဲမွာေျပာေနၾကတဲ့) ၿငိမ္းခ်မ္းသြားမႈ၊ ရပ္တန္႔ သြားမႈ၊ အနားရသြားမႈ ဆုိတာမ်ဳိးေတြ မဟုတ္ဘူး။ တျခား ေသပံုတစ္မ်ဳိး၊ အဆံုး ေပ်ာက္ဆံုးေနတဲ့ အတြက္ ရရိွတဲ့ေ၀ဒနာ ပဲ။ (ယင္း)
ျခံဳငံု၍ ျပန္လည္ တင္ျပရေသာ္ ေအာ္ဖီရပ္(စ)၏ မွားယြင္း ခဲ့ေသာ (တစ္နည္း မမွန္ေသာ) ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္ တစ္ရပ္သည္ ကပင္လွ်င္ ပ်က္စီးရာ ပ်က္စီးေၾကာင္းကို ျဖစ္ေစခဲ့ေတာ့သည္။ ဤအခ်က္ကို ယူ၍ေသာ္ ဗေလာန္ေရွာက ဆုိခ်င္သည္မွာ အႏုပညာ လက္ရာ တစ္ရပ္ကို တပ္မက္ျခင္းသည္၌ပင္ အပိုင္း အစတစ္ခု၏ ပံုစံ သေဘာက ရိွေနႏွင့္သည္ဟု ျဖစ္သည္။ ဆုိလုိသည္မွာ စာအေရးအသားအားျဖင့္ ေဖာ္ထုတ္ တင္ျပ ထားေသာ အႏုပညာ လက္ရာ တစ္ခုသည္ အေရးအသား အရ ၿပီးဆံုးလိမ့္မည္ မွန္ေသာ္လည္း မၿပီးဆံုးေသး။ ထုိ႔ေၾကာင့္ပင္ အေရးအသား တုိင္းသည္ အပိုင္းအစ တစ္ခုသာ ျဖစ္သည္ဟု ျမင္ျခင္း ျဖစ္ေပေတာ့သည္။
(ဆက္လက္ေဖာ္ျပပါမည္)
ျမင့္သန္း
(ေရႊအျမဳေတ မဂၢဇင္း၊ဇြန္လ ၂၀၁၁)
ေရႊအျမဴေတ မဂၢဇင္းမွ ကူးယူ စုစည္း ေဖာ္ျပသည္။
ေမာင္ေတဇာေအာင္
