အျမင္က်ဥ္း၊ စံအမွားတို႔ျဖင့္ ဖန္တီးမႈ အႏုပညာကို ခ်ဥ္းကပ္ျခင္း

''Art and art works are what
they may become''
T.W.Adorno, Aesthetic Theory

ေရွးဦးစြာ ပိုမို ေယဘုယ် က်ေသာ အႏုပညာ အေၾကာင္းကို ျပန္လည္ ေလ့လာ ၾကည့္ေနခ်င္သည္။ အႏုပညာသည္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း အတြင္း သီးျခား အေဆာက္အအံု တစ္ခုအျဖစ္ ရပ္တည္ႏိုင္သည္ ဆိုျခင္းမွာ မျငင္းဆိုႏိုင္။ အရပ္ စကားျဖင့္ ဆိုေသာ္၊ အႏုပညာသည္ လူ႔အဖြဲ႕အစည္း အတြင္းမွ အျခား အျခားေသာ အေဆာက္အအံုမ်ားႏွင့္ (အဆက္အသြယ္ ျပဳလိုေသာ္ သို႔မဟုတ္ ဆက္စပ္မႈ ရွိလိုေသာ္ ရွိႏိုင္ေသာ္လည္း) ကင္းကင္း ေနလိုေသာ္ ေနႏိုင္သည့္ အေဆာက္အအံု တစ္ခုျဖစ္သည္။ ေရွးက ေပၚခဲ့ေသာ“အႏုပညာသည္ အႏုပညာ အတြက္ျဖစ္သည္”ဟူေသာ အျမင္မွာ အႏုပညာ၏ သီးျခား ရပ္တည္ ေနႏိုင္မႈကို အားေပး အားေျမႇာက္ျပဳခဲ့ေသာ အဆိုျဖစ္သည္။

သို႔ရာတြင္ ထိုအျမင္ကို (ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ေသာ္) ဆိုရွယ္လစ္ ေယာင္ေယာင္၊ ကြန္ျမဴနစ္ ေယာင္ေယာင္မ်ားက“ျပည္သူ”ဟူေသာ စကားလံုး၊ စာလံုးကို လိုအပ္သည္ထက္ ပို၍ လိႈင္လိႈင္ႀကီး သံုးကာ တိုက္ခိုက္ ခဲ့ၾကေသးသည္။ စင္စစ္ အႏုပညာသည္ အႏုပညာ အတြက္ဟု ဆိုၾကသည္မွာ အႏုပညာရွင္တို႔ ဘက္မွ ရပ္တည္ေပးေသာ၊ အေလးေပးေသာ အျမင္သာ ျဖစ္၍ အႏုပညာကို အက်ဳိးယုတ္ ေစေသာ တန္ဖိုး ခ်လိုက္ေသာ အျမင္ မဟုတ္ပါ။ အရင္းရွင္ တို႔၏ အႏုပညာ အေပၚ လက္၀ါးႀကီး အုပ္ေသာ အျပဳအမူ အေပၚ ဆန္႔က်င္ျခင္းသာ ျဖစ္သည္။ သို႔ရာတြင္ ေယာင္ေယာင္၀ါဒီ တို႔က ဆိုရွယ္လစ္-ကြန္ျမဴနစ္တို႔၏ အျမင္၊ အယူ အဆမ်ားကို လိုသလို ဆြဲယူသံုးကာ အႏုပညာ အေပၚ တိုက္ခိုက္မႈ ယိုးစြပ္မႈမ်ား ျပဳလာခဲ့ၾကျခင္းျဖင့္ အႏုပညာမွာ အနက္ဖြင့္ လြဲမွားမႈမ်ား ေအာက္၌ ေျပာက္ေသာက္အသြင္ အဆင္တန္ခဲ့ရသည္။ အကယ္၍သာ အႏုပညာကို အႏုပညာ ဆိုင္ရာ အျမင္၊ အယူ အဆမ်ား၊ ရသပညာရပ္ ဆိုင္ရာအျမင္၊ အယူအဆမ်ားျဖင့္ ေလ့လာကာ အကဲျဖတ္ျခင္း၊ တန္ဖိုး ျဖတ္ျခင္းမ်ား ျပဳခဲ့ေလေသာ္ အႏုပညာ အေပၚ အနက္ယူ လြဲမွားစရာ အေၾကာင္းမရွိ။

ေစာ္ကားရန္ အေၾကာင္းမရွိ။ သို႔ျဖစ္ရကား အႏုပညာ(တစ္ရပ္ရပ္)ကို အျခားေသာ စံမ်ားျဖင့္ အကဲျဖတ္ျခင္းကို ေလ့လာ ၾကည့္ရန္ လိုအပ္လာသည္။ တစ္ခ်ိန္တည္းမွာပင္ အႏုပညာ ပရ၀ုဏ္ အတြင္းမွ ရရွိေသာ သိမႈ အေျခခံ သက္သက္ျဖင့္ ထုတ္ေဖာ္ျပ ဆိုေသာ အျမင္၏ အက်ဳိး သက္ေရာက္မႈကို ေလ့လာ ၾကည့္ရန္မွာ လိုအပ္ေနသည္။ အႏုပညာသည္ လူအဖြဲ႕အစည္း အတြင္း သီးျခား အေဆာက္အအံု တစ္ခုအျဖစ္ ရပ္တည္ ေနႏိုင္ သည္မွာ မွန္ေသာ္လည္း အႏုပညာ လက္ရာ အသီးသီးတို႔မွာ ကန္႔သတ္မႈ အတိုင္းအတာ တစ္ခုအတြင္း၌သာ တည္ေနၾက သည္။“ကန္႔သတ္မႈ”ဟုဆိုသျဖင့္ အနက္ယူ မလြဲၾကေစခ်င္။

ဤတြင္ ဆိုလိုေသာ ကန္႔သတ္မႈ သေဘာမွာ“အႏုပညာ လက္ရာ တစ္ခုျဖစ္ျခင္း”ဟူေသာ အတိုင္းအတာ အကန္႔အသတ္ ျဖစ္သည္။ ကဗ်ာတစ္ပုဒ္၊ ၀တၳဳ တစ္ပုဒ္သည္ ဘာသာစကား တစ္ခုခုကို အေျခခံကာ ေရးသားထားျခင္း၊ ပံုႏွိပ္ထားျခင္း ျဖစ္သည္။ အလားတူပင္ ပန္းခ်ီကား တစ္ခ်ပ္သည္ ကင္းဗတ္စ၊ ကတ္ဘုတ္ျပား၊ စာရြက္၊ စကၠဴစသည့္ ဖန္တီးမႈ အတြက္ လိုအပ္ေသာ အေျခခံ ပစၥည္း တစ္ခုခု အေပၚတြင္ ခဲ၊ မင္၊ ေဆးေရာင္စံု စသည့္ ၾကားခံ အသံုးျပဳသည့္ ပစၥည္း တစ္ခုခုျဖင့္ ေရးသား၊ ဆြဲသားထားျခင္း ျဖစ္သည္။ ထိုအႏုပညာ ပစၥည္းမ်ားသည္ လူမ်ားကဲ့သို႔ မဟုတ္ပါ။ လူမ်ားကဲ့သုိ႔ ၎တို႔၏ ကိုယ္ပိုင္ အဆံုးအျဖတ္၊ ကိုယ္ပိုင္သိမႈ တစ္စံုတစ္ရာျဖင့္ ရပ္တည္ေနၾကသည္ မဟုတ္။ ဤအခ်က္ကို သေဘာ ေပါက္ေစရန္ ဥပမာ တစ္ခု ေပးပါရေစ။

သူေဌးႀကီး ဦးဘ၏ အေၾကာင္းကို အတၳဳပၸတိၱ အျဖစ္လည္းေကာင္း၊ သူေဌးႀကီး ဦးဘ၏ အေၾကာင္းတြင္ အေျခခံ၍ ၀တၳဳအျဖစ္ လည္းေကာင္း ေရးသားထားျခင္း သို႔မဟုတ္ သူေဌးႀကီး ဦးဘကို ၾကည့္ကာ ဆြဲသားထားေသာ ပံုတူပန္းခ်ီကား တစ္ခ်ပ္မွာ စင္စစ္ သူေဌး ႀကီးဦးဘ မဟုတ္။ စာလံုး၊ စကားလံုးမ်ား၊ ေဆးအေရာင္မ်ားသာ ျဖစ္သည္။ စာေရးသူက၊ ပန္းခ်ီဆြဲသူက ျပန္လည္ဖန္တီး တည္ေဆာက္ထားေသာ ဦးဘသာျဖစ္သည္။ သို႔ျဖစ္ရကား ပန္းခ်ီကားထဲက စာလံုးမ်ား အၾကားမွ သူေဌးႀကီး ဦးဘသည္ တကယ့္လူ မဟုတ္၊ ဖန္တီး အားထုတ္ကာ တင္ျပထားေသာ အႏုပညာ လက္ရာတစ္ခု (သို႔မဟုတ္၊ မ်ား)သာ ျဖစ္သည္။ ဦးဘ၏ ပံုတူ ကားခ်ပ္ကိုၾကည့္ကာ “ဦးဘက မယားႏွစ္ ေယာက္နဲ႔”။ “ဦးဘ သူေဌးျဖစ္တာ အျမတ္ႀကီးစားလို႔” စသည့္အခ်က္မ်ားကိုအေျခခံကာ ပန္းခ်ီကားကို တန္ဖိုး မျဖတ္ႏိုင္။ ဆိုလိုသည္မွာ ပန္းခ်ီကား၏ လက္ရာေျမာက္မႈ၊ လက္ရာ မေျမာက္မႈတို႔မွာ တကယ့္လူ အျဖစ္ရွိေနေသာ (ခဲ့ေသာ သို႔ မဟုတ္ ရွိေကာင္းရွိခဲ့ ပံုရေသာ)ဦးဘ၏ အေၾကာင္းအခ်က္တို႔ ႏွင့္ မသက္ဆိုင္။

လူ႔အဖြဲ႕အစည္း အတြင္း၌ လက္ခံထားေသာ ကိုယ္က်င့္တရား စံမ်ားျဖင့္ တိုင္းတာ၍ မရ။ ကိုယ္က်င့္ တရားပညာအရ၊ လက္ခံ ထားရွိေသာ ကိုယ္က်င့္ တရားစံမ်ား ကို နယ္ေက်ာ္ကာ အႏုပညာ ပရိ၀ုဏ္ အတြင္း၌ လိုလွ်င္ လိုသလို က်ားေတြ႕တုတ္ဆြဲ မလုပ္ႏိုင္။ အႏုပညာလက္ရာ တစ္စံုတစ္ရာကို ၎အႏုပညာ လက္ရာႏွင့္ ဆီေလ်ာ္ အပ္စပ္မႈ ရွိေသာ စည္း၊ စနစ္၊ နည္းပညာ စသည္တို႔ျဖင့္သာ ခ်ဥ္းကပ္အကဲ ျဖတ္ႏိုင္ေပမည္။

အကယ္၍ႏွင့္ အကယ္၍သာလွ်င္ ၾကံဳသလို အကဲျဖတ္၊ တန္ဖိုးျဖတ္ခဲ့သည္ ရွိေသာ္ အႏုပညာ လက္ရာတစ္ခုကို အႏု ပညာ၊ ရသပညာအရ အကဲျဖတ္ျခင္း၊ တန္ဖိုးျဖတ္ျခင္းဟု မေခၚႏိုင္ေခ်။ အႏုပညာလက္ရာ တစ္ခုကိုၾကည့္ကာ အကဲျဖတ္ ရန္အတြက္“အားလံုး ထည့္စဥ္းစားေသာ သေဘာ”(All Things Considered သေဘာ)သာ ျဖစ္သြားေပေတာ့မည္။ ထိုသို႔ စဥ္းစားျခင္းမွာမူ အႏုပညာ တစ္စံုတစ္ရာကို ၎ႏွင့္တိုက္႐ိုက္ ပတ္သတ္ျခင္း မရွိေသာ နယ္ပယ္ အတြင္းသို႔ သယ္ေဆာင္ကာ အက်ဥ္းခ် ထားလိုက္ျခင္းႏွင့္သာ တူေပေတာ့မည္။

ေရွ႕တြင္ ဆိုခဲ့ေသာ ဆိုရွယ္လစ္ေယာင္ေယာင္၊ ကြန္ျမဴနစ္ ေယာင္ေယာင္ မ်ား၏ “ျပည္သူ”အေျခခံ ေပတံသည္ ထိုသေဘာႏွင္ႏွင္သာ ျဖစ္သည္။ ျမန္မာစာေပ ေလာကတြင္ စာေပ ေ၀ဖန္ေရး(ဟု ကင္ပြန္း တပ္ထားခဲ့ေသာ) အေရးအသားမ်ားတြင္ ထိုသေဘာႏွင္ႏွင္ မ်ားကို အမ်ားအျပား ဖတ္ခဲ့ရဖူးသည္။ ဥပမာ ခ်စ္ဦးညိဳ၏ သမိုင္း ေနာက္ခံျပဳ ၀တၳဳ (Historical Fiction ကို ဆိုလိုသည္။) မ်ားအေပၚ သမိုင္းစာႏွင့္ ေရာေထြး၍ ေ၀ဖန္ၾကပံုမ်ား (ဤကိစၥ မွာ ျမန္မာစာေပ ေလာကတြင္သာ ျဖစ္ေပမည္။ ကမၻာေပၚတြင္ မည္သည့္ အရပ္တြင္မွ သမိုင္းစာႏွင့္ သမိုင္း အေျခခံ ၀တၳဳတို႔ကို ေရာေထြး နားလည္ၾကသည္ကို မေတြ႕ရ။

ေရာေထြးနားလည္ လက္ခံထားပံုကို ၾကည့္ကာ ျမန္မာစာေပ ေလာကထဲမွ ပညာရွိ ေယာင္ေယာင္တို႔၏ အသိပညာ အရာ၌ ႏြမ္းပါးပံုမွာ ေပၚလြင္လွသည္။) အ႐ုပ္ အဆိုးဆံုး ျဖစ္သည္။ စင္စစ္ အႏုပညာ အသီးသီးတို႔သည္ အလြန္က်ယ္ျပန္႔ေသာ မ်ဳိးတူစုႀကီး တစ္ခုျဖစ္သည့္ “လူမ်ားစု၊ လူအမ်ား”အေပၚသို႔ ႁခြင္းခ်က္ မရွိ ပ်ံ႔ႏွံ႔သြားႏိုင္စြမ္း မရွိ။ အႏုပညာ အသီးသီးသည္ အတိုင္း အတာတစ္ခု အထိသာ ပ်ံ႔ႏွံ႔ႏိုင္သည္။ ထိုပ်ံ႔ႏွံ႔မႈသည္ပင္ အက်ဳိးတရားႏွင့္ တြဲစပ္၍ လက္ခံ မထားႏိုင္။ လူ႔အဖြဲ႕အစည္း ႀကီးကို အက်ဳိးျပဳသည္(ျပဳရမည္)ဟု မဆိုႏိုင္။ အေၾကာင္းမွာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းကို အက်ဳိး ျပဳသည္မ်ားႏွင့္ ျပဳသူတိုင္းသည္ အႏုပညာ လက္ရာမ်ား၊ အႏုပညာရွင္မ်ား မဟုတ္ၾက။ ဥပမာ စာပို႔သမားကို ၾကည့္ေစခ်င္သည္။ စာပို႔သမားသည္ လူအမ်ား အတြက္ စာပို႔ျခင္း၊ စာေ၀ျခင္းျပဳသည္။ သူ ပို႔ေသာစာကို လက္ခံရ သူတို႔မွာ အက်ဳိး(ေကာင္းက်ဳိး၊ ဆိုးက်ဳိး)တစ္စံုတစ္ရာ ရၾကသည္။

သို႔ရာတြင္ စာပို႔ သမားသည္ အႏုပညာရွင္ မဟုတ္ သည္ကဲ့သို႔ သူ ပို႔ေပးေသာ စာမ်ားသည္ အႏုပညာ လက္ရာ တစ္ရပ္မဟုတ္။ ထို႔ျပင္ စာပို႔ျခင္းသည္ အားထုတ္မႈ တစ္ခု၊ အျပဳအမူ တစ္ခု ျဖစ္သည္ကား မွန္၏။ ဖန္တီး အားထုတ္မႈ တစ္စံု တစ္ခုတြင္ အေျခခံကာ တည္ေဆာက္ထားေသာ အျပဳအမူ တစ္ခုမဟုတ္။ သို႔ျဖစ္၍ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းကို အက်ဳိးျပဳတိုင္း အႏုပညာ လက္ရာတစ္ခု ျဖစ္မလာ။ အလားတူပင္ အႏုပညာ လက္ရာ အသီးသီးတို႔သည္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းႀကီး တစ္ခုလံုးကို အက်ဳိးျပဳမည္/သည္ဟု ယတိျပတ္ မဆိုႏိုင္။ ဥပမာ ဟစ္ေဟာ့ပ္ တစ္ပုဒ္ သို႔မဟုတ္ မန္းေတာင္လက်္ာ အစဥ္အလာ သီခ်င္း၊ သို႔တည္းမဟုတ္ ကိုရင္ကေလး ႏွစ္ပါး ဆြမ္းခံထြက္ေသာ ပန္းခ်ီကား စသည့္ စသည္မ်ားသည္ လူအမ်ား၊ လူအားလံုးကို အက်ဳိး ျပဳေနသည့္ တစ္စံုတစ္ရာ မဟုတ္။ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း ႀကီးႏွင့္ ထိုထိုေသာ အႏုပညာ လက္ရာတို႔မွာ နင္ေန ငါသြား သေဘာမ်ဳိးျဖင့္ အျပန္အလွန္ ရပ္တည္ ေနၾကျခင္းသာ ျဖစ္သည္။

အေရးအသား အေျခခံ ဖန္တီးမႈ အႏုပညာ(တစ္နည္း စာေပ)သည္ ကိုယ္က်င့္ တရားစံမ်ား(သို႔မဟုတ္ စိစစ္ပိုင္းျခား ေလ့လာရန္ အတြက္ ဆီေလ်ာ္ အပ္စပ္မႈ မရွိေသာ အျခားေသာ စံမ်ား)ျဖင့္ မၾကာခဏ စိစစ္ ပိုင္းျခားျခင္း ခံရတတ္သည့္ အႏုပညာ တစ္ရပ္ျဖစ္သည္။ (ဤတြင္ ဖြံ႔ၿဖိဳး တိုးတက္မႈ ေႏွးေသာ အရပ္မ်ား၊ သိမႈ အပိုင္းတြင္ ေႏွာင္းေနေသးေသာ အရပ ္မ်ားတြင္ဟု ကန္႔သတ္ ေျပာဆိုႏိုင္သည္။) ထိုအျပဳအမူမွာ ကြၽမ္းက်င္ေသာ ေ၀ဖန္ေရး ပညာရွင္တို႔၏ အျပဳအမူ မဟုတ္ေခ်။ ေ၀ဖန္ေရး သေဘာအရ မဟုတ္။ မ်က္ရမ္းမွန္းဆ အျမင္မ်ဳိးျဖင့္ ျပဳၾကျခင္း ျဖစ္သည္။ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း အရ လက္ခံထားေသာ စံ/ေပတံမ်ားကိုသာ လူ႔အဖြဲ႔အစည္းႏွင့္ သင့္၊ မသင့္ကို အကဲ ျဖတ္ၾကည့္သည္ကဲ့သို႔ အကဲ ျဖတ္ၾကသည့္ အျမင္မ်ဳိးသာ ျဖစ္ သည္။

အႏုပညာ ဖန္တီးမႈ တစ္ရပ္ရပ္ႏွင့္ ကိုယ္က်င့္တရား ဆိုင္ရာစံမ်ား အၾကား သင့္တင့္ ေလ်ာက္ပတ္ေသာ ဆက္ဆံမႈ ရွိႏိုင္သည္ကို ပညာရွင္ တခ်ဳိ႕က အထိုက္အေလ်ာက္ လက္ခံ ထားၾကသည္။ သို႔ရာတြင္ ဣတိ ဤသို႔ ျဖစ္ရမည္ဟု သင္းကြပ္ ၾကပ္မတ္ထားေသာ သေဘာမ်ဳိးျဖင့္ လက္ခံထား၍ မျဖစ္ႏိုင္။ မျဖစ္ႏိုင္ရသည္မွာ အႏုပညာ ဖန္တီးမႈ၏ ပင္ကိုသေဘာသည္ ကပင္လွ်င္ “ဖန္တီးမႈ”၌ အေျခ တည္ထား၍ ျဖစ္သည္။ ဤ ေနရာတြင္ ေရွ႔၌ ၫႊန္းခဲ့ေသာ ခ်စ္ဦးညိဳ၏ အေရးအသား အခ်ဳိ႕ အေပၚ မ်က္ႏွာ လႊဲ႐ိုက ္ခတ္ခဲ့ေသာ ႀကိမ္ရာမ်ားကို သတိရ ၾကည့္ေစခ်င္သည္။ ခ်စ္ဦးညိဳ၏ လကၤာဒီပ ခ်စ္သူနဲ႔ ရာဇ ကုမာရ သည္ ေ၀ဖန္ေရးဆရာ ေယာင္ေယာင္တို႔၏ က်ဥ္းေျမာင္းေသာ အယူအဆ အေျခခံျဖင့္ သဲပက္ခံ ခဲ့ရဖူးသည္။ အေရးအသားျဖင့္ ဖန္တီးေသာ အႏုပညာ၏ ဖန္တီးႏိုင္မႈစြမ္း အားကို “စနစ္တက်”ေလ့လာၿပီးကာမွ စိစစ္ အကဲျဖတ္ရမည့္ အစား၊ အေမာင္ေတာင္မွန္း၊ ေျမာက္မွန္း မသိတို႔က ၎တို႔၏ ဥာဏ္ရည္ဥာဏ္ေသြး နိမ့္က်မႈတြင္ အေျခခံကာ မည္သည့္ ပညာရပ္တြင္မွ် အေျခမခံေသာ(ကိုယ့္ဘာသာ တီထြင္ထား ေသာစနစ္ကို အေျခခံၿပီး)လူတတ္ လုပ္ျပရင္း လက္ပံသား ဓားျဖင့္ ၀င္ခ်ဳိဳင္ ေနၾကျခင္းသာ ျဖစ္ေတာ့သည္။ အျခား သူတို႔၏ ဘာသာ စာေပမ်ား အတြင္းတြင္လည္း သမိုင္း၀င္ အေၾကာင္း အရပ္မ်ားကုိ စာေရးသူမ်ားက သူတို႔၏ ဖန္တီးမႈ စြမ္းအားကို အေျခခံရင္း ပံုစံ အမ်ဳိးမ်ဳိးျဖင့္ ေဖာ္ထုတ္ ေရးသားခဲ့ၾကသည္။

တကယ့္ ျဖစ္ရပ္မ်ားႏွင့္ ဖန္တီး ထားမႈမ်ားကို ေရာ၍ ေမႊထားၾကသည္။ ဥပမာ ေရႊအျမဳေတတြင္ ေဖာ္ျပခဲ့ေသာ ေန၀င္းျမင့္ ဘာသာျပန္သည့္ ေရကန္သာ ၾကာတိုင္းေအး ကိုပင္ျပန္၍ ေလ့လာ ၾကည့္ၾကေစခ်င္သည္။ ထိုအေရးအသားမွာ သမိုင္း ဆိုင္ရာ အခ်က္အလက္တို႔ကို ေျခကုပ္ယူကာ ေရးသားထား သည္မွန္ေသာ္လည္း သမိုင္းဆိုင္ရာ ေပတံျဖင့္ လည္းေကာင္း၊ သီးျခား လူမ်ဳိး တစ္မ်ဳိး၏ ကိုယ္က်င့္ တရားစံမ်ားျဖင့္ လည္းေကာင္း တိုင္းထြာ ၾကည့္၍မရ။ (မရဟုသာ ဆိုလိုသည္။ မျဖစ္ႏိုင္ဟု မဆိုလို။ ထင္ရာစိတ္ကူး ငမူး အိပ္မက္မ်ဳိးျဖင့္ လုပ္ေသာ္ ရႏိုင္ေကာင္း၏။ မရဟု ဆိုရသည္မွာ ကနဦး ကတည္းက ၀တၳဳ အျဖစ္ ေရးသားထား၍ ျဖစ္သည္။ မေရရာေသာ မ်ဳိးတူစု ေအာက္မွာ အမ်ဳိးအစား တစ္ခု မဟုတ္ပါ။ ထပ္၍ဆိုပါရေစ။ ၀တၳဳဟု သတ္မွတ္ၿပီးသား ျဖစ္သည္။)

အမီတာဗ့္က အဂၤလိပ္ ဘာသာ စာျဖင့္ သီကံုး ေရးသား ထားသည္ကို ေန၀င္းျမင့္က ျမန္မာဘာသာ စာျဖင့္ ျပန္လည္ သီကံုးေရးသား ထားျခင္း ျဖစ္သည္။ (ထပ္မံဆိုပါရေစ)၀တၳဳျဖစ္သည္။ ပညာရပ္ အေျခခံျဖင့္ စိစစ္ေလ့လာ အကဲျဖတ္ရာတြင္ အေျခခံအေန အထားခ်င္း မတူ ညီေသာ တစ္စံုတစ္ရာမ်ားကို ေရာေထြး၍ ၀ါးလံုးရွည္ျဖင့္ ယမ္းမပစ္ၾက။

ထို၀ါးလံုးရွည္ျဖင့္ ယမ္းေသာ အေလ့မွာ ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ ပညာရွိ ေယာင္ေယာင္၊ ပညာတတ္ေယာင္ေယာင္တို႔က ေက်နပ္ သာယာစြာျဖင့္ လုပ္တတ္ၾကသည္။ ၀ါးလံုး ရွည္ႀကီးမ်ားသည္ ေရွးဦးစြာ “အႏုပညာ”ဟူေသာ ႀကီးမားလွသည့္ မ်ဳိးတူစုႀကီး အေပၚ ယမ္းတတ္ၾကသည္။ ထိုအခါ အႏုပညာတည္း ဟူေသာ ႀကီးမားသည့္ မ်ဳိးတူစုႀကီး၏ ေအာက္မွာ သီးျခား ရပ္တည္ေနေသာ အႏုပညာအသီးသီးတို႔မွာ စံတစ္စံုတစ္ရာ၏ ေအာက္သို႔ ေရာက္ရွိသြားကာ အလြဲလြဲ အမွားမွား ကန္႔သတ္ ပိုင္းျခားျခင္း ခံသြားရေတာ့သည္။ ျမင္သာေအာင္ ရွင္းျပပါရေစ။ ျမန္မာတို႔၏ အႏုပညာဟု သတ္မွတ္ လက္ခံ ထားၾကေသာ မ်ဳိးတူစုႀကီး ေအာက္မွာ လက္မႈ အတတ္ပညာတြင္ အေျခခံသည့္ အႏုပညာ ဖန္တီးမႈျဖစ္ေသာ “ပန္းဆယ္မ်ဳိး” ဆိုသည္ကို လူတိုင္း(ဤတြင္ တစ္ခုေသာ အတိုင္းအတာ အထိ အသိဥာဏ္ ရွိေသာ လူကို ဆိုလိုသည္။) သိၾကေပမည္။

ထိုပန္းဆယ္မ်ဳိးသည္ အႏုပညာ လက္ရာတစ္ခု အျဖစ္ ေဖာ္ထုတ္ရန္ အတြက္ ၾကား/အသံုးခံ ပစၥည္းမ်ား လိုသည္။ ထိုၾကား/အသံုးခံ ပစၥည္း မ်ားမွာ တစ္ခုႏွင့္ တစ္ခု မတူၾက။ သို႔ျဖစ္ရကား ပန္းခ်ီကို ပန္းပုကဲ့သို႔ တစ္သေဘာတည္း ထားၿပီး လက္ခံ ႐ႈျမင္ကာ စိစစ္ အကဲျဖတ္၍ မျဖစ္။ ပန္းထိမ္ကို ပန္းရန္ႏွင့္ တစ္မ်ဳိးတည္းဟု စံတစ္ခုတည္း ေအာက္၌ ထည့္သြင္းကာ မဆံုးျဖတ္ႏိုင္။ အလား တူပင္ ဖန္တီးမႈ အႏုပညာမ်ား ျဖစ္ၾကသည့္ ႐ုပ္ရွင္၊ ျပဇာတ္၊ ကဇာတ္ စသည့္ စသည့္မ်ားကို ေပတံ တစ္ေခ်ာင္းတည္းျဖင့္ တိုင္းထြာ၍ မျဖစ္ႏိုင္။ ပိုက္ခ်၍ ငါးဖမ္းသည္ကို နမူနာ ယူ၍ ၾကည့္ေစခ်င္သည္။ ပိုက္ထဲတြင္ မိေနခဲ့သည္မ်ားကို ေယဘု ယ်အားျဖင့္ ငါးဟု လြယ္လြယ္ကူကူ ေခၚႏိုင္ေသာ္လည္း အားလံုးမွာ တစ္မ်ဳိးတည္း မဟုတ္။ အရြယ္၊ အေရာင္၊ အရသာ စသည္ စသည့္မ်ားကို လိုက္ကာ မတူညီၾက။ ထိုငါးမ်ားကို လက္ေတြ႕အသံုးခ် သူမ်ား(ဆိုလိုသည္မွာ ငါးကို ေရာင္းခ်သူ၊ စားသံုးသူမ်ား)တြင္ သီးျခားစံ အသီးသီးျဖင့္ ႐ႈျမင္လက္ခံၾက ရသည္။

သို႔ရာတြင္ ထိုသူမ်ား အားလံုး လက္ခံ သံုးစြဲေသာ စံ/ေပတံမ်ားမွာ ငါးႏွင့္ ဆက္စပ္ေနေသာ သို႔မဟုတ္ ဆီေလ်ာ္ အပ္စပ္မႈ ရွိေနေသာ စံ/ေပတံမ်ား ျဖစ္သည္။ ဆိုလိုသည္မွာ ငါး၏ အမ်ဳိးအစား၊ အရြယ္၊ အရသာ စသည္စသည့္မ်ားတြင္ အေျခ ခံထားေသာ စံ/ေပတံမ်ား ျဖစ္သည္။ ငါးျမင္း၀မ္းပ်ဥ္း သားကေတာ့ ဆိတ္ေပါင္ ထိပ္သားလို အရသာ မရွိဘူးဟု ဆီေလ်ာ္ အပ္စပ္မႈ မရွိဘဲ အကဲျဖတ္၍ မျဖစ္ႏိုင္။ တတ္ေယာင္ကား သမိုင္းအျမင္ကို အေျခခံ၍ ဒြတၱေဘာင္ မင္းႀကီး လက္ထက္တြင္ ဤငါးမ်ဳိးကို ငါးျမင္းဟု မေခၚဟု ဆိုရန္ မျဖစ္။ အလားတူပင္ မည္သို႔မွ် ဆီေလ်ာ္ အပ္စပ္မႈ မရွိေသာ အခ်က္မ်ားကို အေျခခံၿပီး အႏုပညာ အေပၚ မေရရာေသာ အဆိုမ်ဳိး ထုတ္ျပ ျခင္းမ်ား ဥပမာ “ေလာက အလွတရားကို ျဖစ္ေပၚေစပါက အလွတရား ဖန္တီးေသာ ပညာသည္ အႏုပညာ ျဖစ္၏”ဟု မဆိုႏိုင္။ မဆို ႏိုင္ရသည္တြင္ “ေလာက”ႏွင့္ “အလွတရား”ဆိုေသာ စာလံုး၊ စကားလံုးတို႔ကို ယတိျပတ္ အနက္ မေဖာ္ႏိုင္ေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။

ဆိုလိုသည္မွာ ေလာကဟူေသာ စာလံုး၊ စကားလံုးသည္ပင္ သီးျခား ၀ိေသသ ျပဳ၍ ေျပာဆိုရန္ လိုေနေသာေၾကာင့္ ျဖစ္သည္။ ဧကရာဇ္ မင္းတရားႀကီး၏ ေလာကႏွင့္ ေခ်ာင္းႀကိဳ ေျမာင္းၾကား၌ ငါးရွာစား၊ ဖားရွာစား ေနသူတို႔၏ ေလာကတို႔မွာ မတူ။ ေျမာက္၀င္႐ိုးစြန္းက လူ၏ အလွတရားႏွင့္ တာကလမကန္း သဲကႏၲာရထဲက လူ၏ အလွတရားတို႔မွာ မတူၾက။ လူႏွင့္ ပတ္သက္ေနေသာ ေလာက မွန္သမွ်သည္ သီးျခား ေလာကမ်ားသာ ျဖစ္သည္။

အႏုပညာ လက္ရာ တစ္စံုတစ္ရာကို ဖန္တီးမႈ ျပဳျခင္းတိုင္းတြင္ လူ၏ ပုဂၢလိက သိမွတ္ ခံစားႏိုင္မႈ (သိျခင္း၊ နားလည္ျခင္း၊ ခံစား သိရွိႏိုင္ျခင္း)မ်ားမွာ ပါရသည္ ခ်ည္းျဖစ္သည္။ ဤသည္ကို မသိက်ဳိးကြၽန္ ျပဳ၍ မျဖစ္ႏိုင္။ ဖန္တီးမႈ အေျခခံ အႏုပညာတိုင္းတြင္ ဖန္တီးသူ၏ ရည္ရြယ္ရင္းမွာလည္း ပါရသည္ခ်ည္း ျဖစ္၏။ မည္သည့္ ဖန္တီးမႈျပဳ အႏုပညာရွင္သည္ ရည္ရြယ္ခ်က္၊ ဦးတည္ခ်က္ မရွိဘဲလ်က္ မဖန္တီးၾက။ ဖန္တီးမႈဟု ဆိုသည္ႏွင့္ပင္ ထိုဖန္တီးမႈမွာ ရည္ရြယ္ခ်က္ ပါႏွင့္ခဲ့ၿပီ ျဖစ္ေတာ့သည္။ စပ္လ်ဥ္း ေနသျဖင့္ အခ်က္ တစ္ခ်က္ကို တင္ျပ လိုပါသည္။ လြန္ခဲ့ေသာ ဆယ္ႏွစ္ေက်ာ္က ျမန္မာႏိုင္ငံတြင္ စာေပဆိုင္ရာ ပို႔စ္ေမာ္ဒန္ႏွင့္ ပတ္သက္၍ (ဘရိတ္မပါ ထင္ရာ ႀကိတ္ေနၾကေသာ ကာလ တစ္ခု၌)မိတ္အင္ ဒီတင္ျပည္တြင္းျဖစ္ ပို႔စ္ေမာ္ဒန္ ဆရာႀကီး တစ္ဦးက အနက္ယူမႈ လြဲမွားျခင္း မ်ားစြာျဖင့္ ပို႔စ္ေမာ္ဒန္ စာေပ အေၾကာင္းမ်ား ေရးသားခဲ့သည္။

ထိုအေရးအသား အမ်ားစုမွာ ဆရာႀကီး၏ အနက္ယူ လြဲမွားမႈေပါင္း ေျမာက္ျမားစြာတြင္ အေျခခံခဲ့ သည္။ ထိုအခ်က္မ်ားထဲတြင္ စာေပ အေျခခံ ဖန္တီး ေရးသားမႈ တို႔သည္ ေရးခ်င္ရာ ေရး၍ ျဖစ္သည္ဟူေသာ အယူအဆဆီသို႔ ဦးတည္ သြားခဲ့သည္။ ထိုအယူအဆကို လက္ခံပံု ရေသာ ကဗ်ာ ဆရာ (ကဗ်ာဆရာဟု ထင္ပါသည္။ ေသေသခ်ာခ်ာေတာ့ မမွတ္မိေတာ့ပါ။)က သူ၏ကဗ်ာ၊ စာၫြန္႔ အေရးအသား၏ ထိပ္တြင္၊ သူ၏ ကဗ်ာမွာ လက္တန္းခ် ေရးလိုက္ျခင္း ျဖစ္သည္။ ရည္ရြယ္ခ်က္၊ အစီအစဥ္ မပါဟု အဆိုျပဳ ထားသည္ကို ဖတ္ရသည္။ စင္စစ္ ထိုအဆိုမွာ လံုး၀ ဥႆံု မွားယြင္းေသာ အယူအဆတြင္ အေျခခံေသာ အဆိုသာ ျဖစ္သည္။ အေၾကာင္းမွာ ဘာသာစကားကို အေျခခံ၍ ေဖာ္ထုတ္ ဖန္တီးထားမႈ တိုင္းတြင္ ဘာသာစကား၏ စနစ္ေအာက္မွ ေျပးထြက္၍မရ။ ဘာသာစကား အေျခခံ၍ တည္ေဆာက္မ ႈျပဳေလတိုင္း အစီအစဥ္ ရွိရသည္။ သိမႈ၏ အခန္း က႑ကို ဖယ္ခ်န္ထား၍ မရ။ စာတစ္ ေၾကာင္းျဖစ္လာရန္၊ သိမႈ အေျခခံ၍ စီစဥ္ရျခင္းသာ ျဖစ္သည္။ မွန္ကန္ေသာ ေပါင္းစည္း ဖြဲ႕စပ္မႈ မရွိလွ်င္ ဘာသာစကား(စကား တစ္ခြန္း၊ စာတစ္ေၾကာင္းပင္ျဖစ္ေစ) အဓိပၸာယ္ မရွိ။

ဥပမာ “ငါ လာတယ္”ဟူေသာ စကားတစ္ခြန္း၊ စာတစ္ေၾကာင္း အတြင္းမွ စာလံုး၊ စကားလံုးမ်ားကို အမ်ဳိးမ်ဳိး တြဲစပ္ၾကည့္၍ ရႏိုင္သည္။ ဥပမာ- တယ္+လာ+ငါ။ လာ+ငါ+တယ္ စသည္ျဖင့္။ ထိုသို႔ တြဲစပ္ ႏိုင္ေသာ္လည္း အမွန္ကန္ဆံုးေသာ တြဲစပ္မႈမွာ “ငါလာတယ္”သာျဖစ္သည္။ ထို႔ျပင္ ကဗ်ာဆရာက ဘာရည္ရြယ္ခ်က္မွ် မပါဘဲလ်က္ ကဗ်ာ တစ္ပုဒ္ကို မေရး။ မဂၢဇင္း တိုက္သို႔ ပို႔လိုက္ေသာ ကဗ်ာတစ္ပုဒ္တြင္ အနည္းဆံုး ပံုႏွိပ္ ေဖာ္ျပခံခ်င္ေသာ ရည္ရြယ္ခ်က္မွာ ရွိႏွင့္ ေနခဲ့ၿပီ ျဖစ္သည္။ (အဆံုးစြန္ေသာ စကားကို ဆိုရလွ်င္ လူတြင္ရည္ရြယ္ခ်က္ မရွိ ေတာ့ဘူးဟု ဆိုလွ်င္ သူ၏ အသက္ရွင္ ေနျခင္းမွာလည္း မည္သို႔ေသာ အဓိပၸာယ္မွ် ရွိေတာ့မည္ မဟုတ္။)

ထိုစဥ္က ပို႔စ္ေမာ္ဒန္ ဆရာႀကီးက Conceptualism ကို စိတ္ကူး အဓိက ၀ါဒဟု နားလည္ လက္ခံ ထားလိုက္ျခင္းမွာ သူ၏ အဓိက အက်ဆံုးေသာ အမွား တစ္ခုျဖစ္သည္။ ဤေနရာတြင္ Concept မွာ (အဘိဓာန္လာ အလြယ္ဆံုး အနက္ကိုပင္ ေပးရေသာ္) A Generic Mental Image Abstracted From Percepts သာျဖစ္သည္။ Conceptualism ကို စိတ္ကူး အဓိက ၀ါဒဟု နားလည္ လက္ခံလိုက္ျခင္း၏ ေနာက္ဆက္တြဲ အမွားမ်ားမွာ အႏုပညာ ဖန္တီးမႈ ဆိုသည္မွာ ထင္ရာ လုပ္၍ျဖစ္သည္ ဟူေသာ ရမ္းကားမႈ အျမင္သာ ျဖစ္ေတာ့ သည္။ ကိုယ္က်င့္ တရားပညာ (Ethics ကို ဆိုလိုသည္။)တြင္ ေဆြးေႏြးေလ့ ရွိၾကေသာ လြတ္လပ္ျခင္းမွ ရမ္းကားျခင္းသို႔ ေျပာင္းလဲ သြားေသာ အျမင္မ်ဳိးသာ ျဖစ္သည္။
(ဆက္လက္ ေဖာ္ျပပါမည္)





ျမင့္သန္း
(ေရႊအျမဳေတ မဂၢဇင္း၊ ႏို၀င္ဘာလ ၂၀၁၀)

Popular posts from this blog

ပုိမုိညံ႔ဖ်င္းေသာ စိတ္ကူးထည္တုိ႔ျဖင့္ ဆက္လက္ရွင္သန္ေနႏုိင္ရန္ အားထုတ္မႈ (ျမင့္သန္း)

အိပ္ေဆး ေသာက္၍ အိပ္မေပ်ာ္နုိင္ေသာ ေရာင္စံုညမ်ား

ဝတၳဳတုိ မတိုရသည့္ အေၾကာင္း (ျမင့္သန္း)