July 18, 2014

ေဂ်ာန္ဘယ္ရီမင္ နဲ႔ အိပ္မက္ေတး (ျမင့္သန္း)

ေဂ်ာန္ဘယ္ရီမန္ John Berryman ကုိ ကၽြန္ေတာ္ဖတ္တယ္။ လြန္ခဲ႔တဲ႔ အႏွစ္သုံးဆယ္ေက်ာ္ေက်ာ္ေလာက္က သိပ္မၿငိဘူး။ မၿငိရတာက ကဗ်ာဆုိတာဖတ္(ၾကည့္)ရတယ္ဆုိတဲ႔ အသိေလာက္ပဲ ရွိခဲ႔လုိ႔။ ဖတ္ၾကည့္တယ္ဆုိေတာ့လည္း ဖတ္ၾကည့္တာပဲ။ လြယ္လြယ္ေျပာရရင္ ကဗ်ာက ဘာကုိဆုိလုိတယ္။ ကဗ်ာေရးတဲ႔လူက ဘာကုိ ဆုိခ်င္တာပဲ၊ ဆုိတာေတြကုိ ရွာမေတြ႕ဘူး။ ကဗ်ာဖတ္တယ္ဆုိတာ စာလုံးေတြကုိ လုိက္ဖတ္ၾကည့္တာပဲဆုိတဲ႔ အျမင္မ်ဳိးေတာ့ လက္ခံသင့္တယ္လုိ႔လည္း မထင္ဘူး။ Uncreative ဆုိတာကုိ နားလည္လြဲလာၾကတဲ႔အခါ ကဗ်ာဟာ ဖန္တီးတာမဟုတ္ဘူးလုိ႔ အနက္ယူတဲ႔လူငယ္ေတြ ေပၚလာတယ္။ ဖန္တီးစာမဟုတ္ဘူးဆုိရင္ ကဗ်ာဟာ ဖန္တီးစာမဟုတ္ဘူးရယ္လုိ႔ျဖစ္ေအာင္ ဖန္တီးထားတာတစ္ခုပဲ။ လူ႕အသိ၊ သိမႈ၊ သိနားလည္မႈရဲ႕အားထုတ္မႈမပါရင္ ကဗ်ာမွမဟုတ္ဘူး။ အိမ္သာနံရံမွာေရးဖုိ႔ စာတစ္ေၾကာင္းေတာင္ မျဖစ္ဘူး။ ခုေနာက္ပုိင္းေျပာလာၾကတဲ႔ အနက္ဟာ စာလုံး၊စကားးလုံးရဲ႕ ေနာက္မွာ ဆုိတာကုိသာၾကည့္၊၊ ကဗ်ာဆုိတာ စာလုံး၊ စကားလုံးေတြ ထင္ရာစီခ်ထားတာမဟုတ္ဘူး။ ဘာသာျခားစာလုံး၊ စကားလုံးေတြကုိ ကုိယ့္ဘာသာစကားထဲမွာ အတင္းေမြးစား၊ ကုိယ့္ဘာသာစာနဲ႔ ျပန္ေရး Transliteration၊ တကယ္ေတာ့ ကဗ်ာဆုိတာက ကဗ်ာဖတ္သူေတြကုိ ရည္ရြယ္ခ်က္တစ္ခုအေနနဲ႔ သေဘာထားၿပီး ေထြျပားခုိင္းထားတာမဟုတ္ဘူး။ ပါေမာကၡဟာဟစ္ရွ္ေရးသလုိ ဘယ္လုိစနစ္၊ နည္းပညာအခံနဲ႔ ေရးရး ဖတ္သူဆီေရာက္မလာတဲ႔ ကဗ်ာဟာ တစ္ေနရာရာမွာ ေပ်ာက္ေနလုိ႔ပဲ။ဘယ္ရီမန္ ကဗ်ာေတြဟာ ကဗ်ာေရးသူရဲ႕ ပါဝင္ပတ္သတ္ (ရ)ခဲ႔တဲ႔ ကာလ၊ ေဒသ၊ ကၽြမ္းက်င္သူျဖစ္ခဲ႔ေလေတာ့၊ စာလုံးေရြးခ်ယ္သုံးစြဲပုံေတြက ေကာင္းတယ္။ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ကဗ်ာေတြနဲ႔အတူ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံအေၾကာင္းေတြ၊ သူတုိ႔ကဗ်ာေတြအေၾကာင္း ပညာရွင္ေတြ၊ နားလည္တဲ႔လူေတြ ေျပာၾကတာေတြကုိ ၾကဳိးစားၿပီး နားေထာင္မိတယ္။

တေန႔ေတာ့ တကၠသုိလ္တစ္ခုက ကထိကမေလးေျပာတဲ႔ ဘိ ကဗ်ာအေၾကာင္း နားေထာင္ၿပီး သူေျပာတဲ႔အထဲမွာ ပါတဲ႔ ေဂ်ာန္ဘယ္ရီမန္အေၾကာင္း ေမးၾကည့္မိတယ္။ သူကလည္း ဘယ္ရီမင္ကဗ်ာေတြမွာ ေက်ာေထာက္ေနာက္ခံအေၾကာင္းေတြ သိရင္ ပုိေကာင္းတယ္လုိ႔ ေျပာရမွာပဲ။ အထူးသျဖင့္ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ပထမပုိင္းကဗ်ာတုိေတြ၊ အဲဒီေနာက္ေရးတဲ႔ ကဗ်ာရွည္နဲ႔ ေနာက္ပုိင္းေရးတဲ႔ ကဗ်ာတြဲေတြဟာ ပုံစံအရ၊ အေၾကာင္းအရာအရမတူဘူးတဲ႔။ ဒီအခ်က္ကေတာ့ လက္ခံရမွာပဲ။ ဘာသာစကားမတူ၊ လူမ်ဳိးနဲ႔ ယဥ္ေက်းမႈအေျခခံမတူသူေတြအၾကားမွာ ဘာသာစကားအေျခခံနားလည္ပုံက ကြာတယ္။ စာဖတ္တတ္တုိင္း ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ကုိ ဖတ္လုိ႔ေတာ့ျဖစ္တယ္။ ကဗ်ာက ဘာကုိ ဆုိလုိတယ္ဆုိတာကုိေတာ့ သိခ်င္မွ သိမယ္။ လြယ္လြယ္ဥပမာေျပာရရင္ ေမာင္ႏြယ္ထြဋ္ရဲ႕  တုိက္ကားလည္းမရ/ ဆုိက္ကားခ ရွိတဲ႔အခါ/ ဟသၤာတေပတရာ/ ေပ်ာ္စရာပါ  ဆုိတာကုိသာၾကည့္။ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ ျမန္မာေတြအတြက္ေတာ့ ျပႆနာမရွိဘူး.။ ကဗ်ာေရးတဲ႔လူက ျပထားတာေတြကုိ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ သိမွတ္နားလည္ခံစားႏုိင္တဲ႔ အထဲကုိ ေက်ေက်နပ္နပ္ႀကီးနဲ႔ ေပ်ာ္ဝင္သြားတယ္။ ဒါေပတဲ႔ ဘာသာစကားမတူတဲ႔ လူမ်ဳိးျခားတစ္ေယာက္က ျမန္မာဘာသာစကားကုိ ဖတ္တတ္၊ ေရးတတ္ရုံနဲ႔ ဖတ္ၾကည့္ရင္ေတာ့ တုိက္၊ ကား နဲ႔ ဆုိက္ကားခ ယွဥ္ျပထားတာဟာ အလကားပဲ။ ဒိျပင္ အေၾကာင္းမသင့္ရင္ ဟသၤာတ၊ ေပတရာဟာ One Hundred Feed ျဖစ္သြားႏုိင္ေသးတယ္။(၁)(တခါက ကၽြန္ေတာ္ေရးခဲ႔ဖူးတယ္။ တကယ့္ျဖစ္ရပ္။ ျမန္မာစကား/စာတတ္တဲ႔ လူမ်ဳိးျခားတစ္ေယာက္က …ၾကက္ညီေနာင္ ေရမွာေမ်ာ..ဆုိတာကုိ …two chicken brothers floating in the water လုိ႔ ေရးတာကုိ ဖတ္ခဲ႔ရဖူးပါတယ္။ မၾကာခင္ကတင္ ဖတ္ရတဲ႔ သန္းစုိးႏုိင္ဆုိသူ ေရးတဲ့အထဲမွာ Spit at each other ကုိ …အျပန္အလွန္တံေတြးျဖင့္ ေထြးၾကပုံ…လုိ႔ အနက္ေပါက္ပုံမ်ဳိးျဖစ္မယ္။) ဒီေတာ့ ဘာသာစကား၊ ဘာသာစာမတူတဲ႔ အေရးအသားတစ္ခုကုိ ဖတ္ၾကည့္တဲ႔အခါ သိရုံက မခက္ေပတဲ႔ သိမွတ္နားလည္ ခံစားႏုိင္တဲ႔ အပုိင္းက် ခက္ေနတတ္တယ္။(ဘယ္ရီမင္ကဗ်ာထဲက အခ်က္တစ္ခု ေနာက္နားမွာ ထပ္ညႊန္းပါ႔မယ္။ တသားတည္မက်ဘူး။ ကဗ်ာကေတာ့ အခက္ဆုံးပဲ ေနမယ္။ သဘာဝတရားအေျခခံ အဖြဲ႔အစပ္ေတြက၊ ေန႔စဥ္ဘဝအေျခခံအဖြဲ႔အစပ္ေတြထက္ပုိၿပီး သိမွတ္ခံစားနားလည္လြယ္တယ္။ အေၾကာင္းကေတာ့ သဘာဝတရားနဲ႔ ပတ္သတ္တဲ႔ သိမႈဟာ ပုိၿပီး ေယဘုယ်ဆန္သေဘာေဆာင္ေနလုိ႔ပဲ။

ဒီလုိနဲ႔ ေဂ်ာန္ဘယ္ရီမင္ကုိ ျပန္ဖတ္ျဖစ္တယ္။ ဒီလုိေတာ့လည္း သိပ္မဆုိးလွဘူး။ သူရဲ႕ အိပ္မက္ေတးေတြ Dream Songs ကုိဖတ္လုိ႔ သေဘာေတြ႕လာတယ္။ ၇၇ အိပ္မက္ေတး ဆုိတဲ႔ ကဗ်ာစာအုပ္ (77 Dream Songs) က ၁၉၆၄ မွာ ထြက္တယ္။ ကဗ်ာအတြက္ ပူလစ္ဇာဆုရတယ္။ အိပ္မက္ေတးေတြကုိ သေဘာေတြ႕လာတယ္လုိ႔ ဆုိတာကလည္း သူူ႕ေနာက္ေၾကာင္းကေလးေတြ သိထားရလုိ႔ပဲ။ သိပ္ႀကီးႀကီးက်ယ္က်ယ္ေတာ့မဟုတ္ဘူး။ ကဗ်ာထဲက ဟင္နရီ Henry ဆုိတဲ႔ဇတ္ေကာင္အေၾကာင္း၊ ဟင္နရီကုိ မသိရင္ အိပ္မက္ေတးေတြ ဘယ္လုိမွ အရာထင္မလာႏုိင္ပါဘူး။ ပထမဆုံး ကဗ်ာမွာ ဘယ္ရီမင္ဟာ ဟင္နရီကုိ ပုံေဖာ္ထားတယ္။

          စိတ္ထြက္ေနတဲ႔ ဟင္နရီက တေန႔လုံးကုိ ေရွာင္ေနတယ္၊
          ညွိမရတဲ႔ ဟင္နရီ စိတ္ေကာက္ေနတာ။
          ငါကေတာ့ သူ႔သေဘာသိတယ္။ ေျခရာေကာက္ၾကည့္လုိက္တယ္…
လုိ႔ ေရးၿပီး စ ထားတယ္။ ေနာက္ ဒုတိယအပုိဒ္မွာ….
          ကမၻာႀကီးတစ္ခုလုံးဟာ ဂြမ္းကပ္ႀကီးလုိပဲ
          တခါတုန္းကေတာ့ ဟင္နရီဘက္မွာ။
          ေနာက္ေတာ့ ခြဲခြာစရာတစ္ခု ျဖစ္လာတယ္…
လုိ႔ေရးၿပီး ဟင္နရီရဲ႕ အေနအထားေျပာင္းသြားရတာကုိ ေဖာ္တယ္။ အရင္ကေတာ့ ဂြမ္းကပ္ႀကီးလုိ၊ ေႏြးေထြးေနတာ၊ ေနာက္ေတာ့ လမ္းခြဲၾကရတယ္။ ကမၻာႀကီးက သူ႔ဘက္မွာမဟုတ္ေတာ့ဘူး။ ဒီေတာ့…
          အခု သူက ကမၻာႀကီးမွာ ဘယ္လုိျဖစ္ေနတာ ဘယ္လုိျဖစ္လာမွာကုိ
          အရွည္အက်ယ္ သိစရာေတြ ေျပာျပေတာ့မွာ….(၂)
((၂) ျမန္မာဘာသားစကားအေျခခံနဲ႔လြယ္လြယ္ ထိ ႏုိင္တဲ႔စာလုံးေတြသုံးၿပီး ျမန္မာလုိျပန္ေရးထားတာပါ။ ဥပမာ အဂၤလိပ္လုိ hid tha day လုိ႔ေရးတာကုိ ျမန္မာလုိ လုံးခ်င္းျပန္ေရးရရင္ ေန႔တစ္ေန႔ကုိ ဝွက္ထားတယ္လုိ႔ေရးရမွာပဲ။ဒါေပမယ့္ သူဆုိလုိတာက ဟင္နရီက ေရွာင္ေနတာ။ တကယ္ေရးထားပုံက…Henry hid the day လုိ႔ Hid နဲ႔ the day ၾကားမွာ ျခားထားေသးတယ္။ သူတုိ႔ဘာသာစကား တည္ေဆာက္ပုံအရ အရသာရွိတယ္။ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ဘာသာစကားမွာ ဘယ္လုိမွ အရသာမရွိဘူး။အတင္းအဓမၼပုံတူကူးခ်ရင္ေတာ့ ဘာသာစကားအေျခခံနဲ႔ ေမ်ာက္ျပဆန္ေတာင္းမႈတစ္မ်ဳိးပဲျဖစ္မယ္။ ဘာသာစကားဟာ ျပည္ႀကီးဒါလီလုိ ၾကဳံရာနဲ႔ဝင္အိပ္တာမ်ဳိး မလုပ္ဘူး။) လုိ႔ေရးထားတယ္။ ဟင္နရီဟာ ဘယ္လုိလူ၊ ဘာျဖစ္တယ္ဆုိတာကုိ ပ်ဳိးထားတယ္။ ဟင္နရီရဲ႕ ရုပ္အေျခခံအေနအထား (…ေရွာင္ေနတယ္) နဲ႔ စိတ္အေျခခံအေနအထား (…စိတ္ေကာက္ေနတယ္) ကုိျပထားတယ္။ ဟင္နရီရဲ႕ အေနအထားပတ္ဝန္းက်င္မွာ ျဖတ္ပ်က္ေနတာေတြ။ ေရးထားတာေတြကုိ ေသေသခ်ာခ်ာဖတ္ၾကည့္ရင္ ဘဝကုိ မွတ္တမ္းတင္ထားသလုိပဲ။ ဟင္နရီဟာ ကဗ်ာေရးတဲ႔လူရဲ႕အသံ၊ ဇာတ္ေၾကာင္းေျပာေနတ႔ဲလူက ဦးတည္ရည္ညႊန္းေျပာေနရတဲ႔လူပဲ။

ဘယ္ရီမင္နဲ႔ အျပန္အလွန္စကားေျပာ ေဆြးေႏြးခ်က္တစ္ခုမွာ (Haroard Adoocate ထဲမွာ ) ဘယ္ရီမင္က ေျပာတယ္။ ဟင္နရီက ကၽြန္ေတာ္နဲ႔ တူတယ္။ ကၽြန္ေတာ္ကလည္း ဟင္နရီနဲ႔တူတယ္။ ဒါေပတဲ႔ တစ္ဘက္ကေန ေျပာရရႈ္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္ဟာ ဟင္နရီမဟုတ္ဘူး။ သိၾကတဲ႔အတုိင္းပဲ၊ ကၽြန္ေတာ္က အျမတ္ေတာ္ေၾကးေပးရတယ္။ ဟင္နရီက မေပးရဘူး။…တဲ႔။ တကယ္ေတာ့ ဆုိလုိခ်ငတာက ဟင္နရီဟာ စာေပအရ (ကဗ်ာအဖြဲ႔အစပ္အရ) တည္ေဆာက္ထားတဲ႔ ေဂ်ာန္ဘယ္ရီမင္ပဲ။ ကဗ်ာနဲ႔ တည္ေဆာက္ေဖာ္ထုတ္ျပထားတဲ႔ ဟင္နရီက မ်က္ႏွာအမည္းနဲ႔ အေမရိကန္လူမ်ဳိး(လူျဖဴ)။ ဘဝမွာ ဘယ္လုိမွျပန္မရႏုိင္ေတာ့တဲ႔ ဆုံးရႈံးမႈေတြန႔ဲ ရင္ဆုိင္ထားရတဲ႔ လူ။ ဒါေပတဲ႔လည္း ဘယ္လုိ ဆုံးရႈံးမႈရယ္လို႕ ဘယ္ရီမင္က ေဖာ္ျပမထားခဲ႔ဘူး။ လူမဲ လုိ႔ မေရးဘဲ မ်က္ႏွာအမဲနဲ႔လူ လုိ႔ ေရးထားတာကုိကလည္း အေၾကာင္းေတာ့ ရွိတယ္။ သူတုိ႔ဆီမွာ (အထူးသျဖင့္ အေမရိကမွာ) လူျဖဴက လူမဲအသြင္ေဆာင္ၿပီး သရုပ္ေဆာင္တာ အသုံးေတာ္ခံတာရွိတယ္။ တနည္းအားျဖင့္ေတာ့ လူမဲေတြရဲ႕ စရုိက္ကုိ ယူၿပီး လူျဖဴက လူမဲအသြင္ေဆာင္ၿပီး ေဖာ္ထုတ္တာ။ တခ်ဳိ႕ကေတာ့ အဂၤလိပ္စကားနဲ႔ Stage negro လုိ႔ ေခၚၾကပါတယ္။ ဟင္နရီဟာ အရပ္တကာလွည့္သီဆုိေနတဲ႔ သီခ်င္းသည္ minstreal သေဘာပဲ။ ဒိျပင္ ဟင္နရီဟာ အမ်ဳိးမ်ဳိးေျပာင္းေနတယ္။ ဟင္နရီဟာ တစ္သမတ္တည္းျဖစ္ေနတဲ႔ အေနအထားမွာမဟုတ္ဘူး။ ဟင္နရီေဟာက္စ္..Henry house၊ ဟင္နရီဟန္ကုိဗစ္ခ်္ Henry Hankovitc၊ ဆာဟင္နရီ Sir Henry …စသျဖင့္ အမ်ဳိးမ်ဳိးပဲ။ ဒိျပင္ ဟင္နရီဟာ လူသတၱဝါ အျဖစ္နဲ႔ခ်ည္းမဟုတ္ဘူး။ ေၾကာင္၊ သမင္၊ ဟယ္လီေကာ္ပတာစတဲ႔သတၱဝါ/ အရာဝတၳဳေတြအသြင္ကုိလည္း ေဆာင္ၿပီး ကဗ်ာထဲမွာ ေပၚလာတယ္။ဒီေတာ့ အဲဒီလုိမ်ဳိး အခ်က္အလက္ကေလးေတြကုိ သိထားရင္ျဖင့္ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ကဗ်ာေတြဟာ ပုိၿပီး ပုံေပၚလာပါတယ္။

အိပ္မက္ေတးကဗ်ာေတြထဲမွာ မစ္စတာဘုန္း(စ)Mr.Bones ဆုိတဲ႔ ဇာတ္ေကာင္တစ္ေကာင္လည္း ေပၚလာတတ္တယ္။ သူက အေမရိကန္ လူမဲေတြေျပာေလ့ရွိတဲ႔ အသံထြက္ အသုံးအႏႈန္းေတြနဲ႔ ေျပာတယ္။ ဘယ္ရီမင္က  အဲဒီအသံထြက္ အသုံးႏႈန္းေတြ သုံးၿပီး မစ္စတာဘုန္း(စ)ကုိ ေဖာ္ေလ့ရွိတယ္။ သူကလည္း ကဗ်ာေရးတဲ႔ လူကုိယ္စားဝင္ေျပာေပးေနတဲ႔ ဇာတ္ေကာင္တစ္ခုပဲ။ အေနာက္တုိင္းကဗ်ာ ဖန္တီးစာ…စတဲ႔အေရးအသားေတြထဲ ေရးတဲ႔လူက သူ႔ကုိယ္စား (အျခားအသံတစ္ခု)ထည့္ၿပီး ဖန္တီးတတ္တာကေတာ့ မဆန္းဘူး။ အိပ္မက္ေတး နံပါတ္(၂)မွာ ကတည္းက စၿပီး မစ္စတာဘုန္း(စ)ကုိ ဆာဘုန္း(စ)ရယ္လုိ႔ ရည္ညႊန္းၿပီး ေဖာ္လာခဲ႔တယ္။ အိပ္မက္ေတး ၇၆ (ဒီကဗ်ာက ဟင္နရီရဲ႕ ဝန္ခံခ်က္ လုိ႔လည္း တြင္တယ္။)မွာေတာ့ ဟင္နရီက မစ္စတာဘုန္း(စ)ကုိ တုိင္တည္ၿပီးေျပာတယ္။ ဥပမာ…
          ေလာေလာဆယ္ က်ဳပ္မွာ သိပ္ဆုိးဆုိးရြားရြားေတြ မျဖစ္ဘူး။
          ဘယ္လုိရွင္းျပရမွာတုံး၊ က်ဳပ္ရွင္းျပမယ္ မစ္စတာဘုန္း(စ)ရယ္…
လုိ႔ စခဲ႔တယ္။ အဲ့ဒီလုိပဲ အဆုံးမွာလည္း မစ္စတာဘုန္း(စ)ကုိ ဦးတည္ေျပာရင္း ဆုံးတယ္။
          …အခုေတာ့၊
          ခင္ဗ်ားရဲ႕ ဘယ္ေျခကုိ က်ဳပ္ရဲ႕ ညာေျခနားထား
          ပခုံးခ်င္းညွိ အဲသလုိမ်ဳိးကေလး
          လက္ခ်င္းယွဥ္လုိ႔ သာယာတဲ႔ ပင္လယ္နေဘးဆီမွာ
          သီခ်င္းကေလးအသာညည္းရင္းေပါ႔၊ မစ္စတာဘုန္း(စ)ရာ။
          ----ဘယ္သူမွလာတာ က်ဳပ္မေတြ႕ေတာ့၊ က်ဳပ္ပဲ သြားလုိက္ေတာ့တယ္။
ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ အလုိအရေတာ့ မစ္စတာဘုန္း(စ)ဟာ အေနာက္တုိင္းစာေပထဲမွာ ဂႏၱဝင္ေျမာက္တဲ႔ စဗာန္ေတး Cervantes ရဲ႕ ေဒါန္ေကဟုိေတး Don Quixote ဝတၳဳထဲကလုိ။ အဓိကဇာတ္ေကာင္ကုိ အေထာက္အပုိ႔ေပးႏုိင္တဲ႔ အၿပဳိင္ဇာတ္ေကာင္ စန္ခ်ဳိပန္စာ Sancho Panza ကုိ ဖန္တီးထားသလုိပဲ။ ဒါေၾကာင့္ပဲ အိပ္မက္ေတးေတြထဲမွာ မစ္စတာဘုန္း(စ)က ဟင္နရီေျပာဆုိေနတုန္း ၾကားျဖတ္ေျပာတာမ်ဳိး။ ဆင္ျခင္နည္းလမ္းတက် ေထာက္ျပထားတာမ်ဳိး ပါတယ္။ ဘုန္း(စ)ရယ္လုိ႔ ဖန္တီးဖုိ႔ တျခားစိတ္ကူးကေတာ့ ၁၉၃၀ ခုႏွစ္က ထုတ္တဲ႔ Tambo and Bones ဆုိတဲ႔ စာအုပ္က ရတာပဲ။

သိမထားရင္ ကဗ်ာရဲ႕ဆုိလုိရင္းမဟုတ္လုိ႔ အရပ္ေျပာနဲ႔ေျပာရရင္ အရသာမေပၚဘူးလုိ႔ ေျပာရတဲ႔အခ်က္ကုိ (ထပ္ၿပီး) အေထာက္အထားျဖစ္ေအာင္ အိပ္မက္ေတး ၄၇ ကုိ ျပခ်င္ပါတယ္။ အိပ္မက္ေတး ၄၇ ဟာ April Fools Day, or, St.Mary of Egypt လုိ႔လည္း ဆင့္ပြားနာမည္ေပးထားတယ္။ ဒီ April Fools Day ဆုိတာဟာ ရင္းရင္းျမစ္ျမစ္ ဘာကုိဆုိလုိတယ္ဆုိတာကုိ မသိတာ၊ အၾကမ္းထည္ေတာ့ သိၿပီးၾကၿပီးျဖစ္မယ္။ ဒီအပုိင္းေတာ့ မရွင္းေတာ့ဘူး။ ဒါေပတဲ႔ အီဂ်စ္က စိန္႔ေမရီ St.Mary of Egypt ဆုိတာကေတာ့ အၾကမ္းဖ်ဥ္းသိဖုိ႔လုိမယ္။ မသိခဲ႔ရင္ ရန္ကုန္ၿမဳိ႕က အလံျပဘုရားလမ္းေထာင့္က စိန္႔ေမရီဘုရားေက်ာင္းလုိမ်ဳိး ျမင္မိေကာင္း ျမင္မိၾကမယ္။ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ အိပ္မက္ေတး ၄၇ လည္း ဘာမွ်အဓိပၸါယ္မရွိျဖစ္သြားမယ္။ ဒီ-ကဗ်ာ-မ်ဳိးဟာ အဓိပၸါယ္မရွိေအာင္ ေရးထားတာမ်ဳိးမဟုတ္ေလေတာ့ ကဗ်ာဆုိတာ အဓိပၸါယ္ရွိဖုိ႔ မလုိဘူးရယ္လုိ႔ ေၾကြးေၾကာ္ၿပီး ဖန္တီးထားတဲ႔ ကဗ်ာမ်ဳိးထဲမွာ မပါဘူး။ အီဂ်စ္က စိန္႔ေမရီဆုိတာက ႏွစ္ေပါင္းမ်ားစြာက အီဂ်စ္ျပည္က သဘင္သည္မ၊ ျပည့္တန္ဆာမ တစ္ေယာက္။ ေငြေၾကးထက္ တဏွာရာဂမွာ တက္မက္မႈလြန္ကဲတယ္။ ေဂ်ရုစလင္ကုိ ဘုရားဖူးသြားတာေတာင္ ဘုရားဖူးခရီးသည္ေတြကုိ ရာဂနဲ႔ ဖ်ားေယာင္းေမြ႕ေလ်ာ္ခဲ႔တယ္။ ေဂ်ရုစလင္က  ဘုရားေက်ာင္းကုိ ေရာက္တဲ႔အခါမွ သူ႔ကုိ ဘုရားေက်ာင္းထဲကုိ အဝင္မခံဘူး။ အဝင္မခံတာက လူပုဂၢဳိလ္မဟုတ္ဘူး။ ေျပာျပႏုိင္စြမ္းမရွိတဲ႔ အင္အား၊ စြမ္းအားေတြက ခုခံထားတာ။ သူ႔ရဲ႕ မေကာင္းမႈအညစ္အေၾကးေတြကုိ လက္မခံတဲ႔ သေဘာပဲ။ ဒီမွာတင္ မိခင္ေတာ္ျမတ္ေမရီကုိ အာရုံျပဳၿပီး ဆုေတာင္းတယ္။ ဒီေတာ့ ညႊန္ၾကားခ်က္ကုိ ၾကားလာရတယ္။ သူ႔ကုိ ေဂ်ာ္ဒန္ျမစ္ရဲ႕တဘက္ဆီက သဲကႏၱာရထဲကုိသြားၿပီး ေလးဆယ္ခုနစ္ႏွစ္ၾကာေအာင္ တကုိယ္တည္း အဝတ္မပါဘဲေနရမယ္။ အဲဒီေနာက္မွ သူေတာ္စင္ ဇုိစိမာ့(စ)နဲ႔ သြားေရာက္ေတြ႕ဆုံရမယ္ဆုိတဲ႔ ညႊန္ၾကားခ်က္ရလာတယ္။ ဒါက အီဂ်စ္က စိန္႔ေမရီအေၾကာင္း။ အီဂ်စ္က စိန္႔ေမရီအတြက္ က်င္းပတဲ႔ဘာသာေရးဆုိင္ရာ ဝတ္ျပဳကုိးကြယ္မႈရက္က ဧၿပီလႏွစ္ရက္ေန႔။ ဒါေပတဲ႔ ဘယ္ရီမင္က သူ႔ကဗ်ာထဲမွာ ဧၿပီလတစ္ရက္ေန႔ကုိ ေျပာင္းလုိက္တယ္။ သူ႔ကဗ်ာထဲက ေမရီဟာ အီဂ်စ္က စိန္႔ေမရီမဟုတ္ဘူး။ ဟင္နရီရဲ႕ေမရီပဲ။ ၿမဳ႕ိျပင္ကုိထြက္၊ လူေနရပ္ကြက္ေတြကုိ ျဖတ္ ရဲရဲတင္းတင္း ငါ့ရဲ႕ သဲကႏၱာရဆီ စြန္႔ၿပီး ဝင္လာခဲ႔လုိ႔ ဘယ္ရီမင္က ေရးထားတယ.္။ တနည္းအားျဖင့္ေတာ့ ဘယ္ရီမင္က ယေန႔ကာလအတြင္းက လူ(ေျပာမယ္ဆုိရင္ေတာ့ ေမာ္ဒန္လူသား)ရဲ႕ သမိုင္းအေျခခံျဖစ္ပ်က္ေနရျခင္းနဲ႔ ေန႔စဥ္ဘဝအေတြ႕အၾကဳံတုိ႔ၾကားက ပဋိပကၡျဖစ္ေနရတဲ႔အေနအထားပဲ။ ဒီေနရာမွာ အဓိကဆုိခ်င္တာက ဘယ္ဘာသာစကားနဲ႔ေရးထားတဲ႔ ကဗ်ာပဲျဖစ္ျဖစ္ စာလုံးေတြရဲ႕ေနာက္က အနက္ကုိ သိဖုိ႔ေတာ့ လုိတယ္ထင္တာပဲ။ မသိခဲ႔ရင္ေတာ့ ကဗ်ာေရးသူရဲ႕ အားထုတ္မႈဟာ ကဗ်ာဖတ္သူဆီ ေရာက္မလာေတာ့ဘဲ အေဝးကုိ ထြက္သြားတဲ႔ အေနအထားျဖစ္သြားမယ္။

ဒီလုိအခ်က္ကေလးေတြ သိထားရရင္ပဲ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ကဗ်ာ(ဘယ္ရီမင္မွ မဟုတ္ဘူး။ တျခားလူေတြ ေရးတာေတြမွာလည္း)ဖတ္တဲ႔အခါေတြမွာ ပုိၿပီးပီပီျပင္ျပင္ျဖစ္လာတယ္။ (ေရွ႕မွာညႊန္းခဲ႔တဲ႔ေ မာင္ႏြယ္ထြဋ္ ကဗ်ာလုိပဲ။) ဒါေပတဲ႔ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ကဗ်ာေတြအေၾကာင္းကုိ ျမန္မာလုိျပန္ၿပီးတင္ျပရာမွာ ေရးဟန္ကုိေတာ့ ထည့္ၿပီး ေျပာႏုိင္မွာမဟုတ္ဘူး။ ကာရန္၊ ဟန္..က သူတုိ႔ပုံစံေျပာရမယ္ဆုိရင္ေတာ့ စာေၾကာင္းေရးအေျခခံနဲ႔ စတန္ဇာ သတ္ေျပာရမွာပဲ။ အဂၤလိပ္လုိ စတန္ဇာ Stanza (ယုဒႆန္အသံထြက္သလုိ ျမန္မာမႈအသံထြက္နဲ႔ ေရးရရင္ျဖင့္ စတနဇ လုိ႔ ေ၇းရေလမလားပဲ။ အေကာင္းဆုံးကေတာ့ သူ႔အသံထြက္အရင္းကုိ ျမန္မာစာနဲ႔ ျပန္ေရးတာ အေကာင္းဆုံးပဲ ျဖစ္မယ္။) ဟာ အစ္တာလ်ံကလာတာ။ လုိရင္းအနက္ကေတာ့ ရပ္တဲ႔ေနရာ ပဲ ကဗ်ာအျဖစ္ေရးသားားတဲ႔ စာေၾကာင္းေရေပၚမူတည္ၿပီး သတ္မွတ္ေခၚဆုိတာတစ္ခုပဲ။ ေလးေၾကာင္းတတြဲ စတန္ဇာကေတာ့ ပုံမွန္ပဲ တဆယ့္ႏွစ္ေၾကာင္းထက္ ပုိတာကေတာ့လည္း ေရးရုိးေရးစဥ္မဟုတ္ဘူး။ ဘယ္ရီမင္က ေျခာက္ေၾကာင္း ရွစ္ေၾကာင္း သုံးပုိဒ္ေလာက္ေရးေလ့ရွိတယ္။ ဒီအပုိင္းနဲ႔ ေဝါဟာရေရြးခ်ယ္လပုံကုိ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ ဘာမွ ေဆြးေႏြးႏုိင္မယ္ မထင္ဘူး။ ဂြတ္ေမာနင္းကုိ ေကာင္းေသာမနက္ခင္းပါလုိ႔ ျမန္မာလုိ ရွာၾကံဘာသာျပန္လုိက္ရတာကလြဲလုိ႔ တကယ့္ျမန္မာ့လူ႔အဖြဲ႔အစည္းထဲမွာ ဘယ္လုိမွ အခ်ိန္မစီးတဲ႔ အသုံးအႏႈန္းမတည္႔တဲ႔ အသုံးအႏႈန္းတစ္ခု ျဖစ္ေနသလုိမ်ဳိးပဲ ျဖစ္လာမယ္။( မေကာင္းတဲ႔ နံနက္ခင္း ဆုိတာက ဘယ္လုိဟာမ်ဳိးတုန္းလုိ႔ နယ္ဘက္ေက်းဘက္က စာဖတ္အားေကာင္းတဲ႔ လူတစ္ေယာက္က ေမးတာခံရဖူးတယ္။) ကြန္စက္(ပ)Concept ဆုိတာကုိ ဘာသာစကားအေျခခံသိမႈ ဖလွယ္ပုံအရရွင္းမျပႏုိင္ဘဲ အဂၤလိပ္စာနဲ႔ ေရးထားတဲ႔ စာလုံးေတြ ဖ်ာခင္းၿပီး ကြန္စက္(ပ)က်ဴအလ္အတ္ Conceptual Art ကုိ ရွင္းျပေနၾကတာမ်ဳိးပဲ ျဖစ္မယ္။

ဒါေပတဲ႔အေၾကာင္းအရာအားျဖင့္ေတာ့ ကၽြန္ေတာ္တုိ႔ ေျပာႏုိင္တယ္။ စာလုံး၊ စကားလုံး အသုံးေကာင္းတယ္။ ေလ( အသံ၊ Toneကုိ ဆုိလုိတာ) ေကာင္းတယ္။ သူ႔ကဗ်ာေတြက သူ႔အျမင္၊ သူ႕အေၾကာင့္၊ သူ႔ကုိ နားလည္လက္ခံထားတဲ႔အေၾကာင္၊ ဒိျပင္ သူ႔ကုိယ္သူနဲ႔ သူ႔အေရးအသားေတြအေပၚ ေဝဖန္ထားတာေတြပါတယ္။ ဒီေတာ့လည္း အေနာက္ဘက္မွာ ကဗ်ာေတြကုိ မ်ဳိးတူစုျပတဲ႔ Confessional Poetry ကဗ်ာမ်ဳိးလုိ႔ ေခၚရလိမ့္မယ္။ ျမန္မာလုိ လြယ္လြယ္ေျပာရရင္ေတာ့ ဝန္ခံကဗ်ာပဲ။ ကဗ်ာေရးသူက သူ႔အျမင္ကုိခ်ည္း ေဖာ္ထုတ္တာမဟုတ္ဘူး။ သူ႕ကုိယ္သူကုိပါ သူ႔အျမင္န႔ဲ ၿၾကည့့္ျမင္ၿပီး ဖြင့္ဟဝန္ခံတာပဲ။ တနည္းေတာ့ အဆုိျပဳတယ္လုိ႔ ေျပာရလိမ့္မယ္။ ဒီေနရာမွာ အဆုိျပဳတယ္ ဆုိတာကုိ ကဗ်ာအေရးအသားအရ ေပးတယ္ ဆုိတာမ်ဳိးနဲ႔ မေရာေစခ်င္ဘူး။ တခ်ဳိ႕ ကဗ်ာအေရးအသားေတြမွာ ကဗ်ာေရးတဲ႔ လူက ကဗ်ာဖတ္တဲ႔လူကုိ ရေစခ်င္တာရွိတယ္။ ဒီေတာ့ ကဗ်ာရဲ႕ စာေၾကာင္းေတြနဲ႔ ေပးတယ္။ ေပးတာဟာ တင္ျပတာပဲ။ အဆုိျပဳတာ မဟုတ္ဘူး။ သူတုိ႔ကဗ်ာဆရာေတြနဲ႔ နမူနာျပရရႈ္ ေဝလ်ာမ္ကားလုိ႔(စ)ေဝလ်ာမ္(စ)ရဲ႕ ကဗ်ာတခ်ဳိ႕က ေပးတာ။ ဘယ္ရီမင္လုိ႔ အဆုိျပဳမထားဘူး။ အၾကမ္းထည္ဥပမာေပးရရင္ ေဝလ်ာမ္(စ)ရဲ႕ Picture from Brueghel ကဗ်ာေတြထဲက ကုိယ္တုိင္ေရးပုံတူကား Self Portrait ကဗ်ာထဲက တစ္ေၾကာင္းႏွစ္ေၾကာင္း ျမန္မာလုိ ျပန္ေရးျပခ်င္တယ္။ ေဝလ်ာမ္(စ) က…
          ေဆာင္ရဲ႕အနီေရာင္ဦးထုပ္ထဲက အျပာေရာင္
          မ်က္လုံးေတြ ျပဳံးေနၾကရင္း
          ေခါင္းနဲ႔ပခုံးေတြဆုိရုံပဲ
          ကင္းဗတ္စေပၚမွာ စုံျပဳံလုိ႔
          လက္ပုိက္ထား…
အဲဒီလိုမ်ဳိး ကဗ်ာဖတ္တဲ႔လူကုိ ေပးထားတာ။ ကဗ်ာဖတ္တဲ႔လူက အဲဒီအတုိင္း လက္ခံရယူဖုိ႔၊ လက္ခံရယူဖုိ႔ ဆုိရာမွာ ဆက္ၿပီးအနက္ေဖာ္စရာမလုိပဲ လုိက္သြားဖုိ႔ (ေနာက္ထပ္ နမူနာအျဖစ္ ဖတ္ၾကည့္ခ်င္ရင္ ေဝလ်ာမ္(စ)ရဲ႕ To a Poor Old Woman ကုိရွာေဖြဖတ္ၾကည့္ၾကေစခ်င္တယ္။ An Early Martyr ထဲမွာ ပါတယ္။ ၁၉၃၅ ခုႏွစ္က ထုတ္တာ) ေဝလ်ာမ္(စ)ရဲ႕ အေရးပုံစံကုိက လုိက္ပါသြားဖုိ႔ပဲ။ ဒါေပတဲ႔ ဘယ္ရီမင္က ရႈခင္းတစ္ခုကုိေရးေတာ့….
          အညဳိေရာင္ထေနတဲ႔ေဆာင္းရဲ႕ ေတာင္ကုန္းဆီကေန
          တုတ္ရွည္ႀကီးေတြနဲ႔ အမဲလုိက္ေခြးေတြနဲ႔ လူသုံးေယာက္ဆင္းလာေလရဲ႕
          စီရီတန္းေနတဲ႔ သစ္ပင္ေတြအၾကားကေနျဖတ္
          ေကာက္ရုိးေျခာက္ေတြ မီးရႈိႈ႕ထားတဲ႔နားဆီက လူရိပ္ငါးခုကုိေက်ာ္လုိ႔
          ေအးစက္ၿငိမ္သက္ေနတဲ႔ သူတုိ႔ၿမဳိ႕ကေလးဆီျပန္လာခဲ႔ၾကတယ္…
လုိ႔ေရးထားတယ္။ ဒီကဗ်ာက သူ႕႔ရဲ႕ ေဆာင္းရႈခင္း Winter Landscape လုိ႔ နာမည္ေပးထားတဲ႔ ကဗ်ာက။ သူက ေဝလ်ာမ္(စ)ေရးသလို ဖတ္တဲ႔လူက လုိက္လာဖုိ႔ မလုိဘူး။ တခ်ီတည္းနဲ႔ အၿပီးေျပာထားလုိက္တာ။ အၿပီးေျပာထားလုိက္တဲ႔အတြက္ အနက္ယူတတ္ဖုိ႔လုိလာတယ္။ ဒီေတာ့ သူူတုိ႔ကဗ်ာေရးပုံေတြမွာ ေရးတဲ႔လူက ဘယ္လုိအေနအထားနဲ႔ ေျပာတယ္ဆုိတာက မတူၾကဘူး။

အိပ္မက္ေတး ေတြဟာ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ဖန္တီးစာပဲ။ ၁၉၆၂ ခုႏွစ္မွာ သူနဲ႔ အတူတူေနေနတဲ႔ ကဗ်ာဆရာ မယ္ရဒစ္ William Meredith က ဘယ္ရီမင္ေရးပုံကုိ ေရးျပခဲ႔ဖူးတယ္။ ဘယ္ရီမင္က တစ္ညလုံးရြတ္လုိက္ ေရးလုိက္ ဖတ္လုိက္၊ ဘာဘြန္(အေမရိကန္ဝီစကီ)ေသာက္လုိက္၊ ေဆးလိပ္ေသာက္လုိက္နဲ႔၊ တခါတေလ မနက္ေလးနာရီေလာက္ထိ သူ႔ဘာသာ ကဗ်ာရြတ္ေနတာကုိ ၾကားေနရတယ္တဲ႔။ ကနဦးတုန္းကေတာ့ ဘယ္ရီမင္မွာ ဒီကဗ်ာေတြကုိ စုစည္းတည္ေဆာက္ရမယ္ဆုိတဲ႔ အစီအစဥ္(အေတြးပဲဆုိပါေတာ့) မရွိခဲ႔ဘူး။ သူေရးထားတာေတြက သူ႔ဘဝထဲက ထြက္လာတဲ႔ အေတြ႕အၾကဳံေတြ၊ မေက်နပ္တာ၊ ေဒါသထြက္စရာ၊ အားလုံးပဲ အဲဒီအခ်ိန္က သူကုိယ္တုိင္လည္း ဦးတည္ရာမဲ႔ေနသလုိ သူ႔ကဗ်ာေတြကလည္း ဦးတည္ခ်က္တစ္ခု ရွိမေနခဲ႔ဘူး။ ဒါေပတဲ႔ကစဥ္႔ကလ်ားျဖစ္ေနတဲ႔ သူ႔ကဗ်ာေတြကုိ သ႔ူဘာသာ ျပန္တည္းေပးတယ္။ ဒီလုိနဲ႔ပဲ ၁၉၆၄ ခုႏွစ္မွာ ၇၇ အိပ္မက္ေတးဆုိတဲ႔ သူ႔ကဗ်ာစာအုပ္ထြက္လာတယ္။ အိပ္မက္ေတး  ကဗ်ာေတြအျပည့္အစုံကေတာ့ ေနာက္ပုိင္းထုတ္တဲ႔ သူ႔ရဲ႕ His toy, His dream, His Rest ဆုိတာထဲမွာ ပါတယ္.။  ကဗ်ာေတြဟာ ကာလအပုိင္းအျခားကန္႕သတ္ၿပီး စီစဥ္ပုံႏွိပ္ထားတာမ်ဳိးေတာ့မဟုတ္ဘူး။ အေနာက္ႏုိင္ငံေရးပုံစံထဲက Media res ဆုိတဲ႔ ပုံစံမ်ဳိးနဲ႔ စာအုပ္ကုိ စထားတယ္။ အဲဒါက ဖန္တီးစာအေရးအသားေတြမွာ စ-လယ္-ဆုံး သုံးပါး ညီညြတ္မႈစနစ္ကုိ မသုံးေတာ့ဘဲ အလယ္ကေန(ၾကားတေနရာရာကေန) စတဲ႔ဖန္တီးမႈအျပဳအမူပဲ။ အိပ္မက္ေတးေတြကုိ ေရးတာ ဆယ့္တစ္ႏွစ္ၾကာတယ္လုိ႔ သိရေပမယ့္ အဲဒီလုိေရးလာႏုိင္ဖုိ႔ ဘယ္ေလာက္ၾကာေအာင္ အားထုတ္ခဲ႔ရတယ္ဆုိတာကုိေတာ့ ေျပာႏုိင္ၾကမွမဟုတ္ဘူူး။ ဒီလုိပဲ ကဗ်ာစာအုပ္ျဖစ္လာေတာ့ စာအုပ္ထဲမွာ ေဖာ္ျပထားတဲ႔ ပထမပုိင္းနဲ႔ ေနာက္ဆုံးအပုိင္းၾကားမွာ ကာလအားျဖင့္ ဘယ္ေလာက္ျခားခဲ႔တယ္ဆုိတာကုိ မေျပာႏုိင္ၾကဘူး။

အိပ္မက္ေတးထဲက ကဗ်ာတခ်ဳိ႕မွာ ထူးျခားတဲ႔အပုိင္းတစ္ခုလုိ႔ ကၽြန္ေတာ္ျမင္မိတာက (ကၽြန္ေတာ့္အျမင္သက္သက္ျဖစ္လုိ႔ မွားခ်င္လည္း မွားမယ္) ကဗ်ာေတြရဲ႕အဆုံးသတ္ဟာ ရသအျမင္(ရသျဖစ္ေပၚေစမႈတစ္စုံတစ္ရာ)အတြက္ ရပ္တန္႔ပစ္လုိက္သလုိပါပဲ။တနည္းေျပာရရင္ ဖန္တီးစာအရးအသားမွာ ေရးသားထားတဲ႔ အေရးအသားကုိ ခ်ဳပ္လုိက္ခ်င္လုိ႔ပဲ၊ေနာက္ထပ္ဖန္တီးမယ့္အေရးအသားတခုခုမွာ သီျခားတစ္ခုခုကုိေျပာခ်င္လုိ႔ပဲျဖစ္ျဖစ္ အေရးအသားကုိ တန္႔ ထားလုိက္တာရွိတယ္။ အဂၤလိပ္လုိ ခပ္လြယ္လြယ္ေျပာရရင္ေတာ့ Statis ပဲ။ အေရးအသားဟာ ဆက္ၿပီးမဖြံ႔ျဖဳိးေတာ့ဘူး။ ဒီေနရာမွာ ရပ္ထားတာနဲ႔ ၿပီးသြားတာကုိ ကြဲျပားေစခ်င္တယ္။ ကဗ်ာတစ္ပုဒ္ဟာ ၿပီးသြားတာရွိသလုိ ရပ္ထားတာလည္း ရွိတယ္။ ရပ္ထားတာမွာ ရသသေဘာမွာအေျခခံတဲ႔ ဆင္ေျခတစ္စုံတရာ (Reasons for aesthetics လုိ႔ လြယ္လြယ္ေခၚႏုိင္ပါတယ္) ေၾကာင့္ ရပ္တာ။ လက္ေညာင္းလုိ႔ ေရးေနတာကုိ ရပ္ပစ္တာမ်ဳိးမဟုတ္ဘူး။ လြယ္လြယ္နမူနာ ျပရရင္ ကဗ်ာေလာက စုစည္းမႈ-၁ မွာ ပါတဲ႔ ေနမ်ဳိးရဲ႕ ေန႔လည္ခင္း ကဗ်ာအတြဲကုိ ၾကည့္ေစခ်င္တယ္။ ေန႔လယ္ခင္းကဗ်ာ အတြဲရွစ္ပုဒ္ဟာ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ အိပ္မက္ေတး ကဗ်ာေတြလုိ စည္းရုိးမဲ႔ဖြဲ႔စည္းထားတဲ႔ အေျခခံမ်ဳိးမဟုတ္တာက လြဲလုိ႔ေတာ့ ဖန္တီးတည္ေဆာက္ထားပုံက ခပ္ဆင္ဆင္ပဲ (ခပ္ဆင္ဆင္ပဲလုိ႔ေျပာရတာက ကၽြန္ေတာ့္အျမင္ပဲ။ လက္လွမ္းမီတဲ႔ေပတံေတြနဲ႔ တုိင္းေတာ့ ၾကည့္တာပဲ။ ကုိယ္တုိင္က ဘာမွမဟုတ္ေလေတာ့ အတူတူပဲလုိ႔ အာမဝေႏၱခံ မေျပာႏုိင္ဘူး) ေန႔လည္ခင္းကဗ်ာေတြက ေန႔လယ္ခင္းလုိ႔ သတ္မွတ္ထားတဲ႔ ကာလတရားရဲ႕႕ စည္းရုိးအတြင္းကခ်ည္းပဲ ကဗ်ာရွစ္ပုဒ္နဲ႔ ေန႔လည္ခင္းကုိ အေထြးတစ္ခုအျဖစ္တည္ေဆာက္ထားတာ။ ဒီေတာ့ အလုံးစုံဟာ တစ္ခုတည္းေသာ သီးျခားသေဘာေဆာင္မႈအတြင္းမွာပဲ ကဗ်ာေတြရဲ႕ ေနာက္ဆုံးစာေၾကာင္းတခ်ဳိ႔ကုိ ျပပါရေစ။…
          ေန႔လည္ခင္း(၁)          …အလင္းေရာင္ပူပူထဲမွာ
                                      တေရြ႕ေရြ႕တုိးဝင္းသြား
                                      က်ီးကန္းေတြ။
          ေန႔လည္ခင္း(၂)          …ေလထုထဲက အထိအေတြ႕ကုိ မွတ္တမ္းေရးစဥ္
                                      ဗာဒံပင္ သစ္ရြက္ေလတုိးသံၾကားမိ။
အဲဒီလုိမ်ဳိးေတြ။ အေရးအသားရဲ႕ ဖြံ႕ျဖဳိးမႈဟာတန္႔ေနတယ္။ ေရွ႕မတုိးေတာ့ဘူး။ ဒါေပတဲ႔ ၿပီးမသြားဘူး။ ၿပီးမသြားေသးတဲ႔အတြက္ ေန႔လည္ခင္း(၁)မွာပါခဲ႔တဲ႔ ေနေရာင္ျခည္ဟာ ဗာဒံရြက္ေပၚမွာ ဆုိတာအထဲက ဗာဒံရြက္ဟာ ေနာက္ပုိင္းမွာ ျပန္ေပၚလာတတ္တယ္။ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ အိပ္မက္ေတးေတြမွာလည္း အဲဒီလုိပဲ အဓိကေျပာခ်င္တာ ကဗ်ာကုိ အဆုံးသတ္တာနဲ႔ တန္႔ထားလုိက္တာ မတူညီပုံပါ။ ဒါေပတဲ႔ အိပ္မက္ေတး ၃၈၅ ရဲ႕ ေနာက္မွာေတာ့ ေနာက္ထပ္ အိပ္မက္ေတးမရွိႏုိင္ေတာ့ဘူးဆုိတာ သိသာတယ္။ ေပၚလြင္ေနတယ္။ ကဗ်ာဟာ ၿပီးဆုံးသြားတဲ႔ ကဗ်ာျဖစ္ေနလုိ႔ပဲ။ ၿပီးသြား ျပတ္သြားတယ္။ ဒါေပတဲ႔ အိပ္မက္ေတး ၃၈၅ မွာ ၿပီးဖုိ႔ အိပ္မက္ေတး ၃၈၁ ကတည္းက ပ်ဳိးလာခဲ႔တယ္။ အိပ္မက္ေတးကဗ်ာေတြကုိ ေတာက္ေလွ်ာက္ဖတ္လာခဲ႔ရင္ အၿပီးသတ္ေတာ့မယ္ဆုိတာ ရိပ္မိႏုိင္တယ္။ ကဗ်ာထဲမွာ ဟင္နရီက တျဖည္းျဖည္း ေဒါသထြက္ၿပီး ေၾကကြဲစရာျဖစ္လာတယ္။ (အေနာက္တုိင္းရသပညာမွာေျပာေလ့ရွိတဲ႔ Cathasis ျဖစ္လာတယ္) ေနာက္ဆုံးကဗ်ာမွာေတာ့ ကဗ်ာတစ္ခုလုံးၿငိမ္သြားတယ္။ ကဗ်ာထဲမွာ ေဆာင္းဦးကုိ ေရာက္လာတယ္။ သမီးေလးလည္း ႀကီးလာၿပီ။ အိပ္မက္ေတး ၃၈၅ ရဲ႕ အစပုိဒ္နဲ႔ အဆုံးပုိဒ္ကုိ ျမည္းၾကည့္ေစခ်င္တယ္။

          အိပ္မက္ေတး ၃၈၅
          ငါ့သမီးကေလး ေလးလာၿပီ။ ေပါ႔ပါးတဲ႔ သစ္ရြက္ေတြက ေလလြင့္လုိ႔         
          ေနရာတကာမွာ ၾကက္ဆင္ေတြအမ်ားႀကီးေသၾကရေတာ့မယ္
          တျခားၾကက္ငွက္ေတြေရာပဲ၊ အေတာင္ေတြေရာပဲ။
          ဘယ္တုန္းကမွ သင္းတုိ႔ ထမပ်ံၾကဘူး။ သင္းတုိ႔ကေကာ ပ်ံခ်င္လုိ႔လား။
          ငါက သိဖုိ႔ေကာင္းတယ္။ ဟုိအေဝးတစ္ေနရာမွာ တခါတုန္းက အဲဒါမ်ဳိးေတြကုိ
          ငါသိခဲ႔ဖူးသား။
          ငါ့အိမ္က သစ္သားနဲ႔ေဆာက္ထားတာ၊ အေတာ္ကေလးေကာင္းတယ္
          ငါတုိ႔လုိမဟုတ္ဘူး၊ ငါ႔အိမ္က ဟင္နရီ အိမ္ထက္အုိတယ္
          အေတာ္ကေလးအုိတာ။
          တကယ္လုိ႔သာ အရာဝတၳဳေတြနဲ႔ ဝိညာဥ္ေတြရဲ႕အၾကားမွာ အလယ္အလတ္တစ္ေနရာရွိခဲ႔ရင္
          မဟုတ္လည္း တကယ္လုိ႔ ေကာင္းကင္ၿပင္ႀကီးဟာ ပင္လယ္နဲ႔တူခဲ႔တယ္ဆုိရင္
          ငါကေတာ့ ေဒါသတႀကီးနဲ႔ ေဝဖန္ေနမွာမဟုတ္ေတာ့ဘူး။

လမ္းသင့္ေနလု႔ိ ရွင္းျပခ်င္တာကေလးတစ္ခုရွိတယ္။ ဒီကဗ်ာဟာ ဖတ္ၾကည့္လုိ႔ နားမလည္စရာမရွိဘူး။ ဒါေပတဲ႔ သူတုိ႔ကဗ်ာဆရာေတြ ေရးရာမွာ ျပ ထားတာကေလးေတြကုိ သိရင္ ေကာင္းတယ္။ သူတုိ႔ရဲ႕ ေႏြဦး၊ ေႏြ၊ ေဆာင္းဦး၊ ေဆာင္းဟာ သူ႔အဓိပၸါယ္နဲ႔သူူပဲ။ ေႏြဦးဟာ အစ၊ ေဆာင္းဟာအဆုံး၊ အဲဒီသေဘာမ်ဳိးနဲ႔ သုံးၾကတယ္။ ဒီကဗ်ာဟာ ေဆာင္းေရာက္ေတာ့မ.္။ သစ္ရြက္ေတြ ေၾကြေနၿပီလုိ႔ျပၿပီး စထားတယ္။ ေဆာင္းမွာ ခရစ္စမတ္ပြဲေတာ္၊ ခရစ္စမတ္ပြဲေတာ္မွာ ၾကက္ဆင္ေတြ သတ္ၿပီး စားတဲ႔အေလ့ရွိတယ္။ ၾကက္ဆင္ေတြက သတ္စားဖုိ႔ကုိ ေမြးထားတာ။ ၾကက္ဆင္ေတြဟာ ၾကက္ငွက္စာရင္းဝင္ေပတဲ႔ ပ်ံႏုိင္ၾကတာမဟုတ္ဘူး။ ဒါေၾကာင့္ ဘယ္ရီမင္က ေမးထားတယ္။ သင္းတုိ႔ကေတာ့ ပ်ံခ်င္လုိ႔လားတဲ႔။ ဖတ္တဲ႔လူေတြအေနနဲ႔ ဆင္ျခင္ၾကည့္ဖုိ႔ အဆုံးမွာ ဟင္နရီထြက္ခဲ႔ရတဲ႔ ေဒါသေတြ မေက်မနပ္နဲ႔ ေဝဖန္ခဲ႔တာေတြဟာ အေၾကာင္းရွိတယ္လုိ႔ ျပၿပီး အဆုံးသတ္လုိက္တယ္။ အဓိကအခ်က္ကေတာ့ လူမွန္ရင္ အစြန္းတစြန္းမွာေနရတာခ်ည္းပဲ။ ေနခ်င္ခ်င္ မေနခ်င္ခ်င္ လူရဲ႕ျဖစ္ေနျခင္းကိုက တစြန္းစြန္းမွာခ်ည္းပဲ။ ျဖစ္ေနျခင္းနဲ႔ ျဖစ္သင့္ျခင္းကုိ ခြဲျပလုိက္တာပဲ။ ေရွ႕တုိးစရာကုိမရွိဘူးဆုိတဲ႔အေနအထား။ ဘယ္လုိပုံစံအေျခခံၿပီး ေရးေရး ဘယ္ဘာသာစကားနဲ႔ ေရးေရး အဲဒီလုိ ေရးၿပီး ပိတ္ပစ္လုိက္ရတာမ်ဳိးေတြ ရွိတယ္။ မုိးေဝးရဲ႕ သမၼတႀကီးနဲ႔ သုံးေလးမွတ္တုိင္ မွာလည္း ေနာက္ဆုံး စာေၾကာင္းႏွစ္ေၾကာင္းဟာ ေရွ႕မဆက္ေတာ့ဘူးရယ္လုိ႔ ရပ္ပစ္လုိက္တဲ႔အေနအထားပဲ။ …မႈန္ဝါးခဲ႔တယ္။          ။ ကေန ၿပီးဆုံး/ေပ်ာက္ဆုံးသြားေတာ့တာပဲ။

          အိပ္မက္ေတးေတြထဲမွာ အိပ္မက္ေတး ၁၄ ကုိ လူေတာ္ေတာ္မ်ားမ်ားက စြဲခဲ႔တယ္။ ကၽြန္ေတာ္လည္း အေတာ့္ကုိ ၿငိခဲ႔တယ္။ ဒါေၾကာင့္ ျမန္မာလုိ ျပန္ေရးၾကည့္မိတယ္။ တခ်ဳိ႕အပုိင္းမွာ ျမန္မာတုိ႔ရဲ႕ သိမွတ္ခံစားႏုိင္မႈထဲဝင္ႏုိင္ေအာင္ အားထုတ္ၾကည့္တယ္။ ျဖစ္ခ်င္မွလည္း ျဖစ္မယ္။ ဒီလုိ….

အိပ္မက္ေတး ၁၄
          ဘဝ။ မိတ္ေဆြအေပါင္းအသင္း၊ ၿငီးေငြ႕စရာႀကီးပဲ၊ မဟုတ္ဘူးလုိ႔ေတာ့ ငါတုိ႔ မေျပာသင့္ဘူး
          တကယ္ေတာ့ ေကာင္းကင္က လင္းလက္ၿပဳိးျပက္၊ မဟာသမုဒၵရာက တသတမ္းတ၊
          ငါတုိ႔ကုိယ္တုိင္က လင္းလက္တမ္းတ
          ဒိျပင္ ကေလးဘဝက ငါ့အေမက ေျပာခဲ႔ဖူးတာ
          (အႀကိမ္ႀကိမ္) ၿငီးေငြ႕လွခ်ည္ရဲ႕လုိ႔ ထုတ္ေျပာရတယ္ဆုိရင္ျဖင့္
          မင္းရဲ႕အတြင္းမွာ
          ဝမ္းစာမရွိလုိ႔ဘဲ ခုေန သတၳဳခ်ၿပီးေျပာရရင္ ငါ့မွာ
          ဘာဝမ္းစာမွမရွိလုိ႔ဘဲ အေၾကာင္းကေတာ့ ငါက အလြန္ၿငီးေငြ႕ေနတာ။
`        လူေတြက ငါ့ကုိ ၿငီးေငြ႕လာေစတယ္
          စာေပက ၿငီးေငြ႕စရာ အထူူးသျဖင့္ စာႀကီးေပႀကီးဆုိတာေတြ။
          သူ႔စိတ္ပ်က္စရာ ေစာဒကတက္စရာေတြနဲ႔အတူ ဟင္နရီကလည္း ၿငီးေငြ႕စရာ
          အက္ခ်ီးလီ(စ)ဆုိးသလုိပဲ
          လူေတြရယ္ ေမွ်ာ္လင့္ခ်က္မရွိတဲ႔ အႏုပညာရယ္ကုိ ခ်စ္တဲ႔သူေတြက ငါ့ကုိ ၿငီးေငြ႕လာေစတယ္။
          ၿငိမ္းေအးတဲ႔ေတာင္ကုန္းကေလးေတြနဲ႔ ဂ်င္၊ ၾကည့္ရတာ ၿငီးေငြ႔စရာ
တနည္းနည္းနဲ႔ ေခြးတေကာင္က သူ႔ဘာသာ သူ႕အၿမီးကုိ
အေတာ္ကေလးလွမ္းတဲ႔ ေတာင္ေတြဆီ၊
မဟုတ္ရင္ ပင္လယ္ဆီ၊ ေကာင္းကင္ဆီသယ္သြားေလေတာ့
က်န္ရစ္ခဲ႔တာက ငါ၊ အၿမီးႏွံ႕လုိ႔။

ျမန္မာလုိျပန္ေရးရာမွာ ေျပာစရာရွိတာကေလးေတြ ပါတယ္။ အဲဒါက စာလုံး၊ စကားလုံး ဖလွယ္တဲ႔အပုိင္း။ ဘယ္ရီမင္ဆုိလုိတာကုိ ေပၚေစခ်င္တယ္။ Resource ကုိ ဝမ္းစာလုိ႔ပဲ စာလုံးဖလွယ္လုိက္တယ္။ ေနာက္တစ္ခုကေတာ့ Wag ပဲ။ ဒီအဂၤလိပ္ဘာသာစာလုံးဟာ ေပ်ာ္ရႊင္တာကုိဆုိလုိတယ္။ တခ်ိန္တည္းမွာပဲ အၿမီးႏွံ႕တာကုိ ေျပာတာပဲ။ အၿမီးႏွံ႕ေနတယ္ဆုိတာကုိက ေပ်ာ္လုိ႔ပဲ။ ဒီေတာ့လည္း အၿမီးႏွံ႕ေနတယ္လုိ႔ပဲ ေရးလုိက္ေတာ့တယ္။ ေနာက္တစ္ခုက အက္ခ်ီးလီး(စ) ဆုိးသလုိပဲ ဆုိတာ။ အက္ခ်ီးလီး(စ)က ေရွးေဟာင္းဂရိဒ႑ာရီသမုိင္းထဲက ရန္မ်ားခ်င္တဲ႔လူ။ ကုိယ္က်ဳိးၾကည့္တဲ႔လူ။ အဲဒီအခ်က္ေတြကုိၾကည့္ၿပီး ေရးထားတာ။ ဂ်င္ဆုိတာ ယမကာတစ္မ်ဳိး။ ဘယ္ရီမင္ အေတာ္ၾကဳိက္တဲ႔ စာရင္းထဲမွာ ပါတယ္။
ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ အိပ္မက္ေတးကဗ်ာေတြကုိ ဖတ္ၿပီး နားလည္တယ္၊ နားမလည္ဘူး ဆုိတဲ႔အပုိင္း ေရာက္လာခဲ႔ရင္ျဖင့္ အဲဒီကဗ်ာေတြထဲမွာ သူေရးခဲ႔တာလုိပဲ။ ျပန္ၿပီး ကုိးရလိမ့္မယ္။ အိပ္မက္ေတး ၃၆၆ မွာ ခု လုိေရးထားတယ္။
          ဒီေတးေတြဟာ နားလည္ၿပီး ေရးထားတာမဟုတ္ဘူးဆုိတာ မင္းနားလည္ရဲ႕လား။
          ဒါေတြက ေျခာက္လွန္႔ဖိ႔ု ေျဖသိမ့္ေပးဖုိ႔….။
တဲ႔။ ဒါကေတာ့လည္း အမွန္ပဲ။ ကဗ်ာေတြ၊ (ဘယ္ရီမင္ ကဗ်ာမွမဟုတ္ဘူး။ ကဗ်ာဆုိတဲ႔ ေယဘုယ်နာမ္တစ္ခုအျဖစ္ သုံးႏႈန္းထားတဲ႔ ေဘာင္အထဲက ကဗ်ာေတြ)ကုိ နာလည္ျခင္း၊ နားမလည္ျခင္းအပုိင္း ထည့္ၿပီးစဥ္းစားရင္ သူေရးထားသလုိပဲ၊ အေနအထားတမ်ဳိးေျပာင္းသြားမယ္။ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ တခ်ဳိ႕ကဗ်ာေတြဟာ ခုခ်ိန္ထိအနက္မေပၚေသးတာေတြလည္း ရွိေနေသးတယ္။ အေနာက္ႏုိင္ငံတကၠသုိလ္ႀကီးတစ္ခုက အဂၤလိပ္စာပါေမာကၡတစ္ေယာက္က ေျပာဖူးတယ္။ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕ ကဗ်ာတခ်ဳိ႕အတြက္ ဒဗင္ခ်ီကုတ္(ဒ) Da Vinci Code လုိမ်ဳိး ဘယ္ရီမင္ကုတ္(ဒ) Berryman Code လုိသတဲ႔။ ဒါကလည္း ျဖစ္ေလာက္တယ္။ သူေရးထားသလုိ ေျခာက္လွန္႔တာ၊ ေျဖသိမ့္ေပးတာ ဆုိတာကုိ လက္ခံရယူႏုိင္ဖုိ႔ဆုိတာကုိက သူေရးထားတာကုိေတာ့ အနက္သိရလိမ့္မယ္။ အိပ္မက္ေတးလုိ႔ နာမည္ေပးထားတဲ႔ ဘယ္ရီမင္ရဲ႕႕ ကဗ်ာတေထြးလုံးဟာ အပ်င္းေျပဖတ္စရာ ကဗ်ာေတြေတာ့လည္း မဟုတ္ဘူး။ ႏုိင္ငံေရး၊ လူမႈေရးစတဲ႔ အေၾကာင္းအရာေတြနဲ႔လည္း ဆက္စပ္ေနတာေတြပါတယ္။ သေရာ္ခ်က္ေတြလည္း ပါတယ္။ ဒါေပတဲ႔ ေရွ႕မွာေျပာခဲ႔သလုိပဲ ကဗ်ာကုိ ၿငိဖုိ႔ ကဗ်ာမွာ ေဖာ္ျပထားတဲ႔ အေၾကာင္းအရာေတြကုိ သိဖုိ႔ကေတာ့ လုိတာပဲ။

အခ်ိန္ရတဲ႔အခါ ေရးပါဦးမယ္။

ျမင့္သန္း
ကဗ်ာ့အသံ အစီအစဥ္(၃)

(အရင္ကလည္း ဒီအေၾကာင္းနဲ႔ပတ္သတ္လုိ႔ ကၽြန္ေတာ္ေရးခဲ႔ဖူးေသးတယ္။ အယ္လင္ဂ်င္း(စ)ဘာ့ရဲ႕ ကဗ်ာနဲ႔ပတ္သတ္လုိ႔ သူ႔ကဗ်ာ ကုိယ့္အေတြး၊ သူ႔အေရး ကုိယ့္အသိ ဆုိတဲ႔ အေရးအသားနဲ႔ ေဝါေလ့(စ)စတီဗင္(စ)ရဲ႕ Peter Quince at the Clavier အေၾကာင္း ေရးထားတာ ရွိတယ္။ စိတ္ဝင္စားရင္ျဖင့္ ရွာေဖြဖတ္ၾကည့္ၾကပါ။ )